Na Ukrainie są setki starych, dziś zapomnianych polskich cmentarzy – wiejskich i miejskich, żołnierskich mogił i bezimiennych dołów śmierci z czasów stalinowskich czystek. Kamienne krzyże pochylają się nad ziemią, napisy zacierają się pod wpływem deszczu i czasu, a pomniki – niegdyś dumne symbole obecności Polaków na tych ziemiach – coraz częściej giną w gęstwinie traw, krzewów i drzew.
Od zakończenia II wojny światowej i repatriacji Polaków do kraju, większość tych miejsc została pozostawiona samej sobie. Czas, zaniedbanie i obojętność zrobiły swoje. Co roku liczba zdewastowanych nagrobków rośnie, a te, które jeszcze stoją, coraz głębiej zapadają się w ziemię. Nieliczne napisy da się jeszcze odczytać – imiona, daty, fragmenty epitafiów przypominają o tych, którzy tworzyli historię tych ziem.
Polskie cmentarze na Ukrainie wciąż czekają na swoich opiekunów. Co roku przyjeżdżają tam grupy wolontariuszy z Polski, by choć na chwilę przywrócić porządek i pamięć. Jednak ich siły nie wystarczają – nawet setki osób nie są w stanie objąć opieką choćby ułamka spośród setek nekropolii wymagających ratunku.
Jeden cmentarz, który ocalał
Jednak w tej ciszy zapomnienia pojawiła się iskra nadziei. Ogólnoukraińska organizacja społeczna „Finansowe Studium Ukrainy”, znana głównie z działań na rzecz ochrony praw konsumentów, postanowiła zająć się sprawą, którą od lat omijano milczeniem – stanem polskich cmentarzy.
W 2019 roku jej przedstawiciele odwiedzili stary cmentarz katolicki w Humaniu – dawny Cmentarz Mieszczański przy cerkwi w Mieszczance, około 200 km od Kijowa. Widok, jaki tam zastali, był wstrząsający. Zarośnięte alejki, połamane krzyże, zniszczone płyty nagrobne. Dawne miejsce pamięci zostało zaadaptowane na potrzeby przytułku dla bezdomnych. Wśród ruin grobów ludzie rozpalali ogniska, a ślady świętości tego miejsca ginęły w chaosie.
Od apelu do sądu
Organizacja zwróciła się do władz miasta z apelem o natychmiastowe uporządkowanie terenu. Pismo skierowane do mera Humania, Aleksandra Cebrija, pozostało jednak bez efektu. Odpowiedź urzędników była lakoniczna: „brak finansowania, możliwe wsparcie w przyszłości”.
Dla członków organizacji taka bierność była nie do przyjęcia. Postanowili więc działać radykalnie. Złożyli pozew do Sądu Rejonowego w Czerkasach przeciwko merowi miasta, domagając się przywrócenia porządku na cmentarzu. W uzasadnieniu przypomnieli o obowiązującym prawie – zarówno krajowym, jak i międzynarodowym.
Bo zgodnie z art. 1 ust. 1 Umowy między Rządem Rzeczypospolitej Polskiej a Rządem Ukrainy o ochronie miejsc pamięci i spoczynku ofiar wojny i represji politycznych z 1994 roku, każda ze stron zobowiązuje się do opieki nad miejscami pochówku żołnierzy i cywilów drugiej strony.
Pierwszy taki wyrok
Sprawa nabrała rozgłosu. Do akcji włączył się ks. Aleksander Górski, rektor parafii Zwiastowania Pańskiego diecezji kijowsko-żytomierskiej, który przedstawił sądowi świadectwo fatalnego stanu cmentarza.
22 kwietnia zapadł precedensowy wyrok: Komitet Wykonawczy Rady Miasta Humania został zobowiązany do uporządkowania i objęcia opieką zabytkowego polskiego cmentarza katolickiego.
To był moment historyczny – pierwsze takie zwycięstwo na Ukrainie. Po raz pierwszy sąd uznał, że zapomniany polski cmentarz nie jest tylko kupą gruzu i chwastów, lecz dobrem chronionym prawem, częścią dziedzictwa historycznego.
Opór władzy i walka o wykonanie wyroku
Ale nawet po tym wyroku, władze Humania nie kwapiły się do działania. Jak donosili mieszkańcy, w planach władz było zburzenie nekropolii i budowa w jej miejscu centrum handlowego.
Michaił Strelnikow, lider inicjatywy i członek „Finansowego Studium Ukrainy”, nie zamierzał się poddać. Złożył zawiadomienia do prokuratury i służby wykonawczej, żądając egzekucji prawomocnego wyroku. Gdy i to nie przyniosło efektu, prokuratura wszczęła postępowanie karne przeciwko władzom miasta za niewykonanie orzeczenia sądu. Dopiero wówczas urzędnicy przystąpili do działań porządkowych.
Cmentarz uratowany
W 2023 roku ksiądz Armen Gasparyan, duszpasterz lokalnej wspólnoty rzymskokatolickiej, wysłał do Michaiła Strelnikowa list z podziękowaniami. Pisał w nim, że dzięki jego wieloletniej determinacji udało się uratować polski cmentarz przed zniszczeniem. Co więcej – sąd uznał nekropolię za zabytek historii, objęty ochroną państwa.
Walka o pamięć trwa
Historia humaniańskiego cmentarza to coś więcej niż lokalny epizod. To symbol walki o pamięć, o szacunek dla przeszłości i ludzi, którzy budowali wspólną historię Polski i Ukrainy.
Setki podobnych miejsc wciąż czekają na swoje ocalenie. Być może precedens z Humania stanie się początkiem nowej świadomości – że pamięć nie zna granic, a troska o nią jest wspólnym obowiązkiem obu narodów.
Bo jak pisał Cyprian Kamil Norwid:
„Ojczyzna to wielki, zbiorowy obowiązek.”
A dziś ten obowiązek zaczyna się właśnie tam – na zapomnianych cmentarzach, gdzie polskie imiona wciąż czekają, by ktoś je odczytał.
Michał Strelnikow
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE „HISTORIA” NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU: „Russkij mir. Imperium kłamstw, despotyzmu i zniewolenia”
Samobójstwo Zachodu?
JEŚLI PUTIN WYGRA, ZMOBILIZUJE UKRAIŃCÓW PRZECIW EUROPIE
To jest nasza wojna!
UKRAINA TO DOPIERO PIERWSZY FRONT ROSYJSKIEJ WOJNY PRZECIWKO ZACHODOWI
Obejrzyj antypolskie wystąpienie Putina!
PUTIN GROZI POLAKOM!
Podobnej retoryki używał przed inwazją na Ukrainę
Polska to Kraj Nadwiślański?
ZOBACZ NASZ FILM: „PUTIN MARZY O WSKRZESZENIU IMPERIUM ROSYJSKIEGO”
Polecamy państwa uwadze nasz film:
„PUTIN PLANOWAŁ ATAK NA POLSKĘ‼️ UKRAINA POKRZYŻOWAŁA TE PLANY”
Co Putin planował zrobić z Polską i Europą?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „WRÓG U BRAM”
Nadchodzi III wojna światowa❓
BEZKARNOŚĆ ROZZUCHWALA ROSJĘ❗️
Jak pokonać Rosję?
OGLĄDAJ NASZE FILMY O STRATEGII PRZETRWANIA W WARUNKACH ROSYJSKIEJ WOJNY HYBRYDOWEJ
Rosja to więzienie narodów!
KIEDY NASTĄPI TRZECIA FAZA UPADKU IMPERIUM ZŁA?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE „GEOPOLITYKA” NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU: „Koniec Pax Americana? Polityka Trumpa popycha świat w otchłań chaosu”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „DYPLOMACJA XXI WIEKU. Nowy ład światowy wykuwa się na Ukrainie”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „Rosyjski antyświat. Polityka na krawędzi apokalipsy”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN GROZI POLSCE”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN POWINIEN BŁAGAĆ O LITOŚĆ. I WTEDY BĘDZIE NASZA ODPOWIEDŹ – TRYBUNAŁ”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTINIZM. EKSPANSJA ZŁA”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „LUDOBÓJSTWO 2022”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU „GEOPOLITYKA”
ZOBACZ TAKŻE:
Ostatnie komentarze