5 MAJA 1920 R. DEFILADA WOJSKA POLSKIEGO W BERDYCZOWIE.
ŹRÓDŁO: HISTORY.ZT.UA (KOLORYZACJA ANTONI SYCZEWSKI)

5 maja doszło do spotkania Marszałka z Petlurą. Tego samego dnia w czasie narady polskiego sztabu na dworcu kolejowym w Berdyczowie Naczelny Wódz po raz kolejny podkreślił, że pragnie pomóc Ukraińcom w walce narodowowyzwoleńczej.

„Zwracam się do miejscowych Polaków, żeby mnie zrozumieli i pomogli. To jest w ich interesie, nie zajmować się sabotażem, a razem z Ukraińcami tworzyć państwo. Granic z 1772 roku odnawiać nie będę, jak kiedyś pragnąłem. Polska nie potrzebuje tych ziem […] Innego wyjścia nie ma, jak stworzyć samodzielną Ukrainę”

– zaznaczył.

Piłsudski zdawał sobie sprawę, że bez wolnej Ukrainy nie będzie wolnej Polski, dlatego walka o odzyskanie ukraińskiej niepodległości stała się priorytetem w polityce zagranicznej Piłsudskiego.

PRZECZYTAJ:

100. rocznica Wyprawy kijowskiej. Dlaczego Marszałek Piłsudski walczył o niepodległą Ukrainę?

5 maja w Berdyczowie Naczelny Wódz spotkał się z gen. A. Listowskim.

Polska Agencja Telegraficzna przesłała informację, która została opublikowana w „Gazecie Warszawskiej” 5 maja pod tytułem „Prasa francuska o ofensywie polskiej”:

„Petit Parisien” podaje następujące szczegóły, dotyczące ostatniej ofensywy polskiej: Armia polska marszałka Piłsudskiego stoi przed bramami Kijowa, jest to następstwem zerwania układów pokojowych, wszczętych w połowie marca, a zerwanych przez rząd moskiewski przez nieprzyjęcie Borysowa jako miejsca rokowań pokojowych. Marszałek Piłsudski skonstatował koncentrację wojsk czerwonych na całym froncie polskim, a szczególnie na odcinku południowym. Wtedy zdecydował się uchwycić w swoje ręce inicjatywę i ugrupował 17 dywizji w okolicach zagrożonych, zapewniwszy sobie równocześnie współdziałanie Petlury i republiki Ukraińskiej, okupowanej w wielkiej części przez wojska czerwone. Jego front bojowy rozciąga się od Prypeci na północ aż do Dniestru na południe.

Jeżeli marszałek Piłsudski osiągnął tak świetne sukcesy, zawdzięczać to należy tej okoliczności, że cała ludność ukraińska powstała przeciw bolszewikom na skutek układu zawartego 23 kwietnia w Warszawie pomiędzy Ukrainą a Polską, w którym to układzie, granice pomiędzy obydwoma republikami zostały ustalone.

Marszałek Piłsudski zobowiązał się opuścić z wojskami swemi Ukrainę skoro tylko siły zbrojne republiki małoruskiej będą wystarczające, aby bronić jej niepodległości. Skutkiem tej ofensywy jest zupełne wyzwolenie Ukrainy z pod jarzma moskiewskiego. Zwolnienie to będzie miało bardzo poważne skutki dla wschodniej Europy”.

Uroczyste spotkanie Marszałka Józefa Piłsudskiego na peronie dworca kolejowego w Berdyczowie, 5 maja 1920 r. / berdychiv.in.ua

Marszałek marzył o federacji państw od Bałtyku po Morze Czarne i był nieugięty w dążeniu do realizacji tego projektu. Najwymowniej świadczą o tym słowa wypowiedziane przez Wodza 31 lipca 1919 roku w Belwederze do hr. Michała Kossakowskiego:

„Mamy takie nieocenione chwile, taką wspaniałą okazję dokonania na wschodzie wielkich rzeczy, zajęcia miejsca Rosji, tylko z odmiennymi hasłami, i wahamy się? […] Siły Rosji nie boję się. Gdybym teraz chciał, szedłbym teraz choćby do Moskwy, i nikt by nie zdołał przeciwstawić się mej sile. […] Zginę raczej, niźlibym miał z czasem rozpaczać, że mi zabrakło odwagi do wyzyskania może jedynej okazji wskrzeszenia całej wielkiej i potężnej Polski”.

Gen. Antoni Listowski, Symon Petlura, płk Wołodymyr Salśkyj, płk Marko Bezruczko,
oficerowie ukraińscy i polscy – Berdyczów, wyprawa kijowska, kwiecień 1920 / Narodowy Muzeum Historii Wojska Ukraińskiego

Przypomnijmy, 22 kwietnia 1920 roku doszło do podpisania polsko-ukraińskiej umowy, tzw. umowy warszawskiej, przewidującej wspólną walkę z bolszewikami. Niedługo przed tym, w marcu tego roku, na terytorium Polski rozpoczęło się formowanie oddziałów armii URL. W Brześciu Litewskim powstała 6 Dywizja Strzelecka, na czele której stanął pułkownik Marko Bezruczko. Natomiast w rejonie Kamieńca Podolskiego zorganizowano 2 Dywizję Strzelecką, której dowódcą był płk Oleksander Udowyczenka.

PRZECZYTAJ:

Ukrainiec, który zawarł sojusz z Polakami. Rzecz o Symonie Petlurze

Tak więc na mocy umowy zawartej między rządami Ukraińskiej Republiki Ludowej i II Rzeczypospolitej strona polska uznawała istnienie URL i rezygnowała z roszczeń do ziem sięgających granicy Polski z 1772 roku. Strona ukraińska zaś zgadzała się, że Wołyń i Galicja Wschodnia staną się integralną częścią II RP. Ustalono, że granica między państwami przebiegać będzie wzdłuż linii rzek Zbrucz – Prypeć. Trzy dni później, 24 kwietnia, najbliższy współpracownik Józefa Piłsudskiego Walery Sławek jako pełnomocnik Naczelnego Wodza oraz generał-chorąży armii URL Wołodymyr Sinkler podpisali ściśle tajną konwencję wojskową w sprawie współdziałania militarnego przeciwko bolszewikom.

Jagiellonia.org

PRZECZYTAJ:

Pakt Piłsudski-Petlura. Sto lat temu, 21 kwietnia 1920 roku, zawarta została Umowa warszawska

5 maja 1920 r., Berdyczów. Defilada wojsk polskich / history.zt.ua (koloryzacja Antoni Syczewski)

Berdyczów. Uroczysta procesja na cześć spotkania wojska polskiego / history.zt.ua (koloryzacja Antoni Syczewski)

Berdyczów. Polskie żołnierzy i mieszkańcy miasta / history.zt.ua (koloryzacja Antoni Syczewski)

Berdyczów. Marszałek Józef Piłsudski w klasztorze karmelitów bosych w Berdyczowie, 5 maja 1920 r. / screenshot z filmu Polonia Restituta 1918 – 1920

Berdyczów. Żołnierze wojska polskiego w klasztorze karmelitów bosych w Berdyczowie, 5 maja 1920 r. / screenshot z filmu Polonia Restituta 1918 – 1920

Polscy i ukraińscy oficerowie w Berdyczowie, 5 maja 1920 r. / Narodowy Muzeum Historii Wojska Ukraińskiego

Wręczenie sztandaru 6 Siczowej Dywizji Strzelców. Symon Petlura, gen. Wołodymyr Salśkyj, gen. Antoni Listowski, Berdyczów 3 maja 1920. / Narodowy Muzeum Historii Wojska Ukraińskiego