Dla endecji Henryk Józewski był zbyt proukraiński. Dla OUN – zbyt propolski. Znienawidzony przez nacjonalistów po obu stronach próbował realizować wizję polsko-ukraińskiej współpracy na Wołyniu. Gdy jego koncepcja upadła, zwyciężyły siły, które uważały kompromis za słabość, a dialog za polityczną naiwność. Skutki tej porażki okazały się tragiczne.
Józewski ostrzegał, że konflikt polsko-ukraiński może stać się śmiertelnym zagrożeniem dla obu narodów. Jego „eksperyment wołyński” był próbą zatrzymania narastającej spirali wrogości – budowania mostów tam, gdzie coraz wyraźniej wyrastały barykady. Przegrał. A wraz z nim przegrała idea porozumienia.
PRZEGRANA UMIARKOWANIA, ZWYCIĘSTWO RADYKALIZMU
Częstym błędem w opisie tragedii wołyńskiej jest sprowadzanie jej wyłącznie do lat 1943–1944. Tymczasem Wołyń nie wybuchł nagle. On dojrzewał – przez lata, w cieniu narastających napięć, które systematycznie wypierały głos rozsądku.
Na Wołyniu ścierały się dwie wizje przyszłości. Jedna – oparta na współistnieniu Polaków i Ukraińców, druga – oparta na logice wykluczenia i przekonaniu, że kompromis jest niemożliwy.
Józewski próbował utrzymać pierwszą z nich. Wspierał umiarkowane środowiska ukraińskie, rozwój samorządu i lokalne porozumienia. Zakładał, że bez współpracy z Ukraińcami polska obecność na wschodzie będzie stale zagrożona.
Ale historia zaczęła skręcać w stronę radykalizacji.
W latach trzydziestych coraz silniejsze były dwa nacjonalizmy – polski i ukraiński – które zaczęły się wzajemnie napędzać. Każda eskalacja po jednej stronie rodziła eskalację po drugiej. Każdy kompromis był interpretowany jako słabość. A przestrzeń dla polityki umiarkowanej kurczyła się z roku na rok.
MOSKWA I LOGIKA PODZIAŁU
W tym procesie istotną rolę odgrywał trzeci czynnik – Moskwa.
Dla sowieckich władz konflikt polsko-ukraiński był narzędziem, a nie problemem. Im bardziej region był rozbity, tym łatwiej było nim sterować. Im większa była wzajemna nieufność, tym słabsza stawała się zdolność do wspólnego oporu wobec imperialnej polityki Rosji.
Dlatego sowieckie służby konsekwentnie obserwowały i rozgrywały oba środowiska polityczne, wzmacniając te tendencje, które prowadziły do podziału i konfrontacji. Nie chodziło o stworzenie konfliktu od zera, lecz o jego pogłębianie i utrwalanie.
NKWD I INFILTRACJA OBU STRON KONFLIKTU
Warto przy tym podkreślić, że działalność sowieckiego aparatu bezpieczeństwa – przede wszystkim NKWD – nie ograniczała się do jednej strony sporu.
Penetracja obejmowała zarówno środowiska ukraińskie, w tym struktury konspiracyjne, jak i polskie – od środowisk politycznych i administracyjnych na Kresach, po struktury podziemne. Stosowano klasyczne metody: werbunek agentury, prowokacje, inspirowanie konfliktów wewnętrznych oraz kontrolowane przecieki informacyjne.
Celem nie było wyłącznie zbieranie informacji, ale systematyczne rozbijanie zaufania społecznego i politycznego. Wzmacnianie radykalnych postaw i wypieranie z przestrzeni publicznej głosów umiarkowanych.
W tym sensie Moskwa nie musiała „tworzyć” konfliktu polsko-ukraińskiego. Wystarczyło, że skutecznie wnikała w jego istniejące pęknięcia i je pogłębiała.
GDY ZNIKA DIALOG, ZOSTAJE PRZEMOC
Historia Europy Wschodniej wielokrotnie pokazywała, że Rosja najlepiej funkcjonuje w przestrzeni podziału. Gdy Polacy i Ukraińcy są skłóceni – Moskwa zyskuje przewagę. Gdy próbują współpracować – stają się dla niej trudniejszym przeciwnikiem.
Klęska Józewskiego była więc czymś więcej niż porażką polityczną. Była symbolicznym końcem możliwości, w której porozumienie mogło jeszcze wygrać z logiką konfrontacji.
Gdy jego wizja upadła, zwyciężyła nie polityka, lecz emocja. Nie kompromis, lecz podejrzenie. Nie dialog, lecz narastająca wrogość.
II wojna światowa nie stworzyła konfliktu polsko-ukraińskiego. Ona go uwolniła i spotęgowała.
Podwójna okupacja – niemiecka i sowiecka – zniszczyła resztki stabilnych struktur społecznych. W warunkach chaosu i terroru wcześniejsze napięcia zostały doprowadzone do ekstremum i wykorzystane przez siły, które nie były zainteresowane żadnym kompromisem.
Wołyń stał się miejscem, w którym historia straciła hamulce.
LEKCJA, KTÓREJ WCIĄŻ NIE CHCEMY SŁYSZEĆ
Dlatego o Wołyniu nie można mówić wyłącznie językiem dat i faktów. To nie jest tylko historia zbrodni. To jest historia procesu, w którym powoli, krok po kroku, przegrywa umiarkowanie, a wygrywa radykalizm.
Przegrywa dialog. Wygrywa podejrzliwość. Przegrywa kompromis. Wygrywa logika „my albo oni”.
I właśnie w tym tkwi najważniejsze ostrzeżenie tej historii: katastrofy nie zaczynają się od jednego momentu. Zaczynają się wtedy, gdy znika wiara, że porozumienie w ogóle jest możliwe.
Włodzimierz Iszczuk
ZOBACZ TAKŻE:
Cios w sojusz Polski i Ukrainy. Kto i dlaczego zabił atamana Petlurę?
Zabójstwo Narutowicza. Lekcja o prorosyjskiej dywersji ideologicznej endecji przeciw Polsce
Pakt Piłsudski–Petlura 1920: dlaczego Polska ruszyła na Kijów, by ratować niepodległą Ukrainę?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE „HISTORIA” NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU: „Russkij mir. Imperium kłamstw, despotyzmu i zniewolenia”
Kapitulacja USA?
„PLAN POKOJOWY” TRUMPA TO PRZEPIS NA GLOBALNY CHAOS
Samobójstwo Zachodu?
JEŚLI PUTIN WYGRA, ZMOBILIZUJE UKRAIŃCÓW PRZECIW EUROPIE
To jest nasza wojna!
UKRAINA TO DOPIERO PIERWSZY FRONT ROSYJSKIEJ WOJNY PRZECIWKO ZACHODOWI
Obejrzyj antypolskie wystąpienie Putina!
PUTIN GROZI POLAKOM!
Podobnej retoryki używał przed inwazją na Ukrainę
Polska to Kraj Nadwiślański?
ZOBACZ NASZ FILM: „PUTIN MARZY O WSKRZESZENIU IMPERIUM ROSYJSKIEGO”
Polecamy państwa uwadze nasz film:
„PUTIN PLANOWAŁ ATAK NA POLSKĘ‼️ UKRAINA POKRZYŻOWAŁA TE PLANY”
Co Putin planował zrobić z Polską i Europą?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „WRÓG U BRAM”
Nadchodzi III wojna światowa❓
BEZKARNOŚĆ ROZZUCHWALA ROSJĘ❗️
Jak pokonać Rosję?
OGLĄDAJ NASZE FILMY O STRATEGII PRZETRWANIA W WARUNKACH ROSYJSKIEJ WOJNY HYBRYDOWEJ
Rosja to więzienie narodów!
KIEDY NASTĄPI TRZECIA FAZA UPADKU IMPERIUM ZŁA?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE „GEOPOLITYKA” NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU: „Koniec Pax Americana? Polityka Trumpa popycha świat w otchłań chaosu”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „DYPLOMACJA XXI WIEKU. Nowy ład światowy wykuwa się na Ukrainie”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „Rosyjski antyświat. Polityka na krawędzi apokalipsy”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN GROZI POLSCE”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN POWINIEN BŁAGAĆ O LITOŚĆ. I WTEDY BĘDZIE NASZA ODPOWIEDŹ – TRYBUNAŁ”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTINIZM. EKSPANSJA ZŁA”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „LUDOBÓJSTWO 2022”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU „GEOPOLITYKA”
ZOBACZ TAKŻE:
Ostatnie komentarze