W maju białoruska opozycja na emigracji stanie przed jednym z najważniejszych testów politycznych ostatnich lat. W Warszawie odbędą się wybory IV kadencji Rady Koordynacyjnej – quasi-parlamentu, który ma legitymizować alternatywną wobec reżimu strukturę władzy. Stawką jest nie tylko reprezentacja polityczna, lecz także realny wpływ na kształt przyszłego „rządu” wolnej Białorusi.

Do rywalizacji stanie 174 kandydatów skupionych w dziewięciu blokach wyborczych – od środowisk liberalno-europejskich, przez inicjatywy obywatelskie, aż po formacje o wyraźnym profilu narodowo-wojskowym. W tym zróżnicowanym krajobrazie szczególną uwagę przyciąga ruch „Wolność” („Воля”) – środowisko weteranów wojny w Ukrainie i ludzi bezpośrednio zaangażowanych w walkę z rosyjskim imperializmem.

To właśnie oni próbują dziś nadać białoruskiej emigracji nowy, znacznie bardziej radykalny kierunek.

„LISTA MINISTRA OBRONY” I PROJEKT ARMII

„Wolność” nie ukrywa swoich ambicji. Jej lista wyborcza to w istocie zaplecze kadrowe dla przyszłych struktur siłowych demokratycznej Białorusi. Numerem dwa jest Wadzim Kabanczuk – weteran, współtwórca Pułku Kalinowskiego i obecny „minister obrony” w strukturach Zjednoczonego Gabinetu Przejściowego.

Na czele listy stoi Mikita Zabuha – postać równie aktywna, co kontrowersyjna. Były funkcjonariusz białoruskiej milicji, przedsiębiorca i działacz społeczny, zaangażowany w projekty historyczne i symboliczne (m.in. upamiętnienie powstańców styczniowych czy prace przy identyfikacji szczątków Konstantego Kalinowskiego). Jednocześnie jego nazwisko pojawiało się w kontekście śledztw dotyczących powiązań biznesowych i projektu tzw. paszportu Nowej Białorusi – spraw, które rzucają cień na część środowiska emigracyjnego.

Mimo tych kontrowersji Zabuha pozostaje jednym z architektów najbardziej ambitnego projektu polityczno-wojskowego białoruskiej opozycji – koncepcji Białoruskiej Armii Wyzwoleńczej.

Na dalszych miejscach listy znajdują się kolejne nazwiska ludzi związanych z frontem: weterani Pułku Kalinowskiego, inicjatorzy projektów dronowych, działacze diaspory, a także byli funkcjonariusze służb i więźniowie polityczni. To nie jest przypadkowa zbieranina – to środowisko, które swoją legitymację buduje nie na deklaracjach, lecz na doświadczeniu walki.

ARMIA, KTÓREJ JESZCZE NIE MA – ALE KTÓRA ZMIENIA DEBATĘ

Najbardziej wyrazistym postulatem „Wolności” jest stworzenie Białoruskiej Armii Wyzwoleńczej. Na razie to projekt – polityczny, organizacyjny i symboliczny zarazem. Choć propaganda reżimu Alaksandra Łukaszenki straszy rzekomą 15-tysięczną formacją na emigracji, w rzeczywistości trwają dopiero poszukiwania modelu działania, który byłby akceptowalny dla państw Zachodu.

Nie zmienia to jednak faktu, że sama idea przesuwa granice debaty. Białoruska opozycja przestaje być wyłącznie ruchem protestu i zaczyna myśleć w kategoriach realnej siły – także militarnej.

OD PROTESTU DO KONFRONTACJI

Ruch „Wolność” już w poprzedniej kadencji zaznaczył swoją obecność, zdobywając ponad 6 proc. głosów i wprowadzając sześciu deputowanych. Od początku forsował agendę związaną z bezpieczeństwem i walką o niepodległość Białorusi, postrzeganej jako kraj pozostający pod hybrydową kontrolą Rosji.

Ich aktywność nie ograniczała się do deklaracji. W 2025 roku doszło do otwartego konfliktu z resztą Rady Koordynacyjnej – najpierw grozili odejściem w proteście przeciwko marginalizowaniu kwestii wojskowych, a następnie faktycznie opuścili struktury parlamentu na uchodźstwie. Bezpośrednim impulsem był brak zgody na wprowadzenie obowiązkowych testów poligraficznych dla deputowanych – postulatu, który pojawił się po tajemniczym zaginięciu jednej z działaczek i podejrzeniach o infiltrację przez służby reżimu.

To pokazuje skalę napięć: między polityką kompromisu a logiką konfrontacji.

PROGRAM: WOJNA, OPÓR, MOBILIZACJA

Poza projektem armii „Wolność” proponuje szeroki pakiet działań: wsparcie Ukrainy w wojnie z Rosją, rozwój edukacji wojskowej dla diaspory, pomoc dla weteranów, zwiększenie presji sankcyjnej na reżim Łukaszenki oraz organizowanie ruchu antywojennego i akcji obywatelskiego nieposłuszeństwa w samej Białorusi.

To program nie tyle polityczny, co strategiczny – zakładający długotrwałą konfrontację z systemem władzy w Mińsku i jego rosyjskim zapleczem.

STAWKA: PRZYSZŁOŚĆ BIAŁORUSKIEJ OPOZYCJI

Majowe wybory pokażą, czy białoruska emigracja jest gotowa na zmianę paradygmatu – z polityki symbolicznej na politykę realnej siły. Ruch „Wolność” stawia sprawę jasno: bez komponentu militarnego nie ma mowy o odzyskaniu państwa.

Pytanie brzmi, czy taka wizja znajdzie poparcie wśród Białorusinów na uchodźstwie – i czy Zachód będzie gotów ją choćby pośrednio zaakceptować.

Jedno jest pewne: białoruska opozycja wchodzi w nową fazę. Znacznie bardziej niebezpieczną – ale też znacznie bardziej poważną.

Jagiellonia.org
Opracowanie redakcji na podstawie: CentrumEuropy.pl, Belsat.eu