Dr Patey: Import zboża z Ukrainy nie jest przyczyną problemów polskiego rolnictwa

KRYZYS ZBOŻOWY – JEGO PRZYCZYNY I SKUTKI DLA POLSKI

Kryzysowi zbożowemu towarzyszy silny negatywny przekaz dotyczący importowanego zboża z Ukrainy, słyszalny głównie w mediach społecznościowych, ale także w debacie publicznej. Często mówi się o nieuczciwej konkurencji, zaniżaniu cen, złej jakości ziarna. Piętnuje się polskich importerów, mających rzekomo truć polskich konsumentów. Problem jest jednak bardziej złożony.

Dr Mariusz Patey

Ekspert think tanku Warsaw Institute

Tezy:

Import zboża z Ukrainy nie jest przyczyną problemów polskiego rolnictwa, tylko skutkiem rosyjskich działań na światowych rynkach płodów rolnych.
Nie jest prawdą, że ukraińskie zboża w sposób systemowy zagrażają zdrowiu i życiu polskich konsumentów.
Rozwiązanie problemów rolnictwa w Polsce leży w kompetencji Komisji Europejskiej i polskiego rządu.
Bardziej elastyczny system wsparcia dla rolnictwa europejskiego, uwzgledniający zmiany cen płodów rolnych na światowych giełdach towarowych, byłby bardziej adekwatny do obecnych realiów, które charakteryzują się dużą zmiennością cen.
Blokowanie korytarzy transportowych Polski z Ukrainą uderza nie tylko ze zmagającym się z rosyjską agresją krajem, ale także może uderzyć w polskie żywotne interesy w obszarze bezpieczeństwa i gospodarki.

PERSPEKTYWA POLSKICH ROLNIKÓW

Kryzysowi zbożowemu towarzyszy silny negatywny przekaz dotyczący importowanego zboża z Ukrainy, słyszalny głównie w mediach społecznościowych, ale także w debacie publicznej. Często mówi się o nieuczciwej konkurencji, zaniżaniu cen, złej jakości ziarna. Piętnuje się polskich importerów, mających rzekomo truć polskich konsumentów. Problem jest jednak bardziej złożony.

Prawdą jest, że Ukraina po uzyskaniu możliwości nieograniczonego eksportu produktów sektora rolnego zwiększyła skokowo swój udział na rynkach UE, w tym i w Polsce. Polski rynek rolny odczuł obecność konkurencji tym boleśniej, że w tym samym czasie nastąpiła obniżka cen wielu produktów rolnych na światowych giełdach towarowych. W efekcie pojawiły się w infosferze próby zablokowania importu z Ukrainy, poparte wieloma argumentami. Nie wszystkie jednak mają pokrycie w faktach.

PERSPEKTYWA POLSKICH PRZETWÓRCÓW ROLNO-SPOŻYWCZYCH

Próbuje się przekonać opinię publiczną, jakoby ziarno z Ukrainy nie spełniało unijnych norm w obszarze jakości czy zdrowia. Prawdą jest, że może się zdarzyć import produktu niespełniającego wymogów odnośnie do deklarowanego przeznaczenia lub odwrotnie. Nie ma systemowego problemu przerobu niepełnowartościowego ziarna w Polsce. Zakłady przetwórcze (młyny, producenci musli, płatków itp.) mają od lat opracowane procedury eliminujące surowiec niespełniający norm. Są jeszcze służby fitosanitarne.

Wiadomo, że niepełnowartościowe ziarno może się trafić i od europejskich producentów. Od dawna są opracowane procedury, które nie dopuszczają takiego surowca do przerobu na cele spożywcze. Badania laboratoriów holenderskich, czeskich nie wykazują trujących właściwości ziarna ukraińskiego. Wyniki badań nie powinny dziwić. Na ukraińskich czarnoziemach, by utrzymać wysokie zbiory z hektara, nie trzeba używać tylu nawozów sztucznych czy chemii, jak to się robi w Europie. Mogły się oczywiście zdarzać próby oszustw, tyle że ryzykowali importerzy i to oni ponosili ewentualne straty.

Ziarno nienadające się do spożycia jest wykorzystywane w wielu branżach – chemicznej (na przykład produkcja etanolu), energetycznej (jako komponent biomasy). Oczywiście jego cena jest znacznie niższa niż ziarna pełnowartościowego, tyle że ono nie trafia do przerobu spożywczego.

ZOBACZ TAKŻE:

Ambasador RP w Kijowie: Rosjanie po mistrzowsku manipulują protestem polskich rolników

Ambasador RP w Kijowie: Wysypanie ukraińskiego zboża było sabotażem, działają agenci wpływu Rosji

MSZ RP: Skrajne ugrupowania, być może będące pod wpływem rosyjskiej agentury, próbują przejąć rolniczy ruch protestacyjny

WPŁYW ROSJI NA OBECNĄ SYTUACJĘ NA ŚWIATOWYM RYNKU ZBÓŻ

Teza, że wojna wymusiła na ukraińskich agrokoncernach znaczne obniżki cen jest tylko częściowo prawdziwa. W 2022 r., kiedy Rosjanie zablokowali Ukrainie czarnomorskie porty, ceny pszenicy zwyżkowały, obowiązywał bowiem zakaz eksportu pszenicy z Rosji, wprowadzony w marcu 2022 r. przez Kreml. Zboża z Ukrainy wcale nie były tanie. Agroholdingi sprzedawały po cenach ustalanych przez rynek. I choć pojawiły się problemy z fizycznym wywozem ziarna, ponieważ państwa sąsiadujące nie miały dostosowanej infrastruktury kolejowej i portowej do obsługi dużych wolumenów, to ceny dawały rentowność także polskim przedsiębiorcom rolnym.

Spadki zanotowano dopiero pod koniec lipca 2022 r. po podpisaniu przez FR tzw. porozumienia zbożowego i otwarciu portów na eksport ukraińskiego zboża. Rosja w tym czasie, bo już od końca okresu zbiorów w 2022 r., zrezygnowała z częściowego zakazu eksportu ziarna (zakaz dotyczył państw z tzw. Euroazjatyckiej Unii Gospodarczej (EAUG), a na cały eksport pszenicy były nałożone ograniczenia kwotowe) i zwiększyła eksport zbóż na rynki światowe.

To Rosja – będąca największym eksporterem ziarna na świecie, a jednocześnie kontrolująca korytarze transportu zbóż w basenie Morza Czarnego – ma wpływ na rynki światowe. I tak Rosja od lipca do 10 listopada 2022 r. zwiększyła podaż pszenicy durum z 52 tys. ton do 657 tys. ton. W 2023 r. wyeksportowała ok. 46,5 mln ton zboża (w tym 35 mln ton pszenicy). Dla porównania eksport UE wyniósł 34,5 mln ton, a USA – 19 mln. W tym roku USDA (U.S. Department of Agriculture) spodziewa się nawet nowego rekordu eksportu na poziomie 37,5 mln ton pszenicy.

Eksport pszenicy z Ukrainy według Ukraińskiego Związku Zbożowego może wynieść 15 mln ton. Rosja eksportuje zatem pszenicy 3 razy więcej niż Ukraina. Zbiory pszenicy w 2023 r. wyniosą tylko 17,9 mln ton, w porównaniu z 20,2 mln ton w 2022 r. i 33 mln ton w 2021 r. Jest to między innymi wynik zmniejszenia areału zasiewów pszenicy o ponad 2 mln hektarów. Biorąc pod uwagę niższe zbiory, eksport pszenicy w sezonie 2023/2024 przewiduje się na poziomie około 15 mln ton. Będzie to możliwe, ponieważ Ukraińcy mają jeszcze zapasy zboża wynoszące 5,3 mln ton.

Rynki europejskie oczywiście są zależne od notowań cen zbóż na światowych giełdach towarowych. Europejskie rolnictwo w przypadku dużej podaży i spadku cen światowych z różnych przyczyn traci rentowność. Ceny zbóż jednak cyklicznie się zmieniają. Po latach niskich cen pojawia się okres podwyższonych cen i wtedy rolnictwo europejskie odzyskuje konkurencyjność.

Producenci z Ukrainy dostosowują swoje ceny do cen światowych. Kiedy jest tzw. dołek cenowy, obniżają swoje ceny i mają niższe marże, a kiedy ceny światowe rosną, producenci zwiększają też swoje ceny sprzedaży i uzyskują wyższe marże. Nie byłoby ziarna ukraińskiego w Polsce gdyby nie rynek, poszukujący optymalnej ceny skorelowanej z poziomem cen światowych. Kupowanie droższego surowca niż konkurencja to utrata rynków na rzecz konkurencji. Polscy konsumenci też nie chcą kupować bochenka chleba po 10 zł.

JAKIE JEST WYJŚCIE Z TEJ SYTUACJI?

I tu zachodzi pytanie, jaką politykę powinien prowadzić rząd, by obniżyć poziom emocji i uśmierzyć protesty producentów rolnych? Na pewno nie poprzez próbę wpłynięcia na ceny w skupach, politykę protekcjonizmu. Być może rozwiązaniem byłaby płynna polityka finansowego wsparcia dla rolnictwa, polegająca na zwiększonych dopłatach w okresach spadku cen światowych poniżej kosztów produkcji. Wtedy rolnicy mogliby dostosować swoje ceny do cen światowych. Przetwórcy i konsumenci nie zostaną skonfrontowani ze skutkami protekcjonizmu, jakim jest zawsze cena wyższa niż akceptowalna przez rynek. Nadwyżki ziarna na rynku – wtedy już nieważne, czy polskiego, czy ukraińskiego – byłyby sprzedawane na rynkach światowych, bo to byłoby po prostu bardziej opłacalne niż konkurowanie ceną na rynku polskim.

Oczywiście są problemy z obrotem ziarnem. Państwo ukraińskie ma wewnątrz kraju problem polegający na funkcjonowaniu schematów omijających podatki. Jeden z nich został dobrze opisany przez ekonomistę ukraińskiego Vadima Nowikowa. Proceder można ukrócić, jeśli wprowadzi się obowiązek gwarancji bankowych pod należności wobec państwa wynikające z realizacji kontraktów eksportowych. Jeśli firma nie zapłaci, to zrobi to bank. A banki będą już pilnować swojego klienta.

Kraje UE z dużym komponentem rolniczym w gospodarce mają problemy wynikające z obniżania się światowych cen produktów rolnych. Pojawili się nowi gracze na rynkach międzynarodowych, a dotychczasowi importerzy z trzeciego świata inwestują intensywnie we własne rolnictwo. System dotacyjny jest mało elastyczny i czasem wparcie okazuje się niedostateczne, kiedy podaż ziarna na rynkach światowych jest duża w porównaniu z popytem.

Zmienność cen jest immanentną cechą tego rynku. Tyle że teraz rosyjskie ośrodki wpływu próbują polskim, słowackim, rumuńskim przedsiębiorcom rolnym wmówić, że wina leży po stronie Ukrainy. Widzę jednak wpływy rosyjskie w dwóch obszarach. Na Ukrainie Rosjanie działają na rzecz osłabiania, demoralizowania struktur państwa ukraińskiego. Osłabione struktury gorzej sobie radzą z patologiami. W UE te same ośrodki przekierowują uwagę na Ukrainę jako na głównego „sprawcę biedy rolników”. To jest oczywiście sprytna manipulacja opierająca się na nieznajomości mechanizmów odpowiedzialnych za kształtowanie się cen na rynkach rolnych. Te są powiązane z rynkami światowymi, choć tego nie widać z perspektywy mieszkańca polskiej wsi.

PODSUMOWANIE

Co zatem mogłaby zrobić Ukraina? Mogłaby wprowadzić cła eksportowe, ale wtedy naruszyłaby umowę stowarzyszeniową z UE, a skoro nie chciałaby podpaść pod antydyskryminacyjne regulacje WHO, te cła musiałyby dotknąć eksport także na główne ukraińskie rynki, czyli Bliski Wschód. One generują ok. 70% przychodów z ukraińskiego eksportu zboża.

Odcięci od części rynków producenci rolni mogliby ograniczać produkcję i zwalniać robotników rolnych. To z kolei mogłoby wywołać protesty w walczącej z Rosją Ukrainie.

Wydaje się, że klucz do rozwiązania problemu ma Bruksela. Czy jednak europolitycy będą zdolni do korekty swojej polityki w tym szczególnym czasie rosyjskiej agresji wobec Ukrainy i działań hybrydowych przeciwko krajom europejskim?

Autor:

Dr Mariusz Patey jest absolwentem Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Publicysta specjalizujący się problematyce ekonomii Międzymorza, bezpieczeństwa energetycznego. Były doradca wojewody lubuskiego, były członek rad nadzorczych spółek prawa handlowego związanych z transportem, rozwiązaniami IT dla transportu.

Źródła:

Obejrzyj antypolskie wystąpienie Putina!
PUTIN GROZI POLAKOM!
Podobnej retoryki używał przed inwazją na Ukrainę

Polska to Kraj Nadwiślański?
ZOBACZ NASZ FILM: „PUTIN MARZY O WSKRZESZENIU IMPERIUM ROSYJSKIEGO”

Polecamy państwa uwadze nasz film:
„PUTIN PLANOWAŁ ATAK NA POLSKĘ‼️ UKRAINA POKRZYŻOWAŁA TE PLANY”

Co Putin planował zrobić z Polską i Europą?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „WRÓG U BRAM”

JAKĄ PRZYSZŁOŚĆ DLA UKRAINY, POLSKI I EUROPY PRZYGOTOWYWAŁA ROSJA?
Zobacz nasz film „Wojna na Ukrainie. Plan ludobójstwa zatwierdził osobiście Putin”

Nadchodzi III wojna światowa❓
BEZKARNOŚĆ ROZZUCHWALA ROSJĘ❗️

Jak Merkel podhodowała nowego Führera w Moskwie?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „PĘTLA GAZOWA KREMLA: NORD STREAM 2 WPĘDZIŁ EUROPĘ W PUŁAPKĘ”