Kategoria: Historia

4 lipca 1610 roku pod Kłuszynem rozegrała się jedna z najbardziej spektakularnych bitew w dziejach Europy. Kilkutysięczna armia Rzeczypospolitej Obojga Narodów pod dowództwem hetmana polnego koronnego Stanisława Żółkiewskiego rozgromiła wielokrotnie liczniejsze wojska moskiewsko-szwedzkie, otwierając drogę do Moskwy i przesądzając o jednym z najbardziej niezwykłych epizodów w historii Europy Wschodniej.

Historia lubi się powtarzać. Zmieniają się mundury, sztandary i nazwy państw, ale cele rosyjskiego imperializmu pozostają zadziwiająco niezmienne. Ponad sto lat temu bolszewicka Rosja chciała przenieść rewolucję do serca Europy. Dziś Kreml próbuje odbudować swoją strefę wpływów przy użyciu wojny, szantażu i terroru.

Historia często wystawia narody na próby. Niektóre z nich dotyczą wielkich wydarzeń politycznych, inne zaś pokazują, czy potrafimy zadbać o własne dziedzictwo i pamięć o tych, którym zawdzięczamy niepodległość. Dziś przed taką próbą staje Polska.

29 sierpnia 1931 roku w Truskawcu padły strzały. Zginął Tadeusz Hołówko – jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego, polityk przekonany, że Polacy i Ukraińcy są w stanie znaleźć wspólny język. Zabili go działacze Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Na pierwszy rzut oka wydarzenie to wydaje się jedynie kolejnym epizodem konfliktu polsko-ukraińskiego okresu międzywojennego. Gdy jednak przyjrzymy się sprawie uważniej, pojawia się pytanie znacznie ważniejsze od samego zamachu: komu naprawdę przeszkadzał Tadeusz Hołówko?

Dla endecji Henryk Józewski był zbyt proukraiński. Dla OUN – zbyt propolski. Znienawidzony przez nacjonalistów po obu stronach próbował realizować wizję polsko-ukraińskiej współpracy na Wołyniu. Gdy jego koncepcja upadła, zwyciężyły siły, które uważały kompromis za słabość, a dialog za polityczną naiwność. Skutki tej porażki okazały się tragiczne.

Sto lat temu na paryskiej ulicy żydowski emigrant z Ukrainy Szolem Szwarcbard zastrzelił atamana Symona Petlurę, emigracyjnego przywódcę Ukraińskiej Republiki Ludowej. Swój czyn przedstawił przed sądem jako romantyczną zemstę za pogromy jego rodaków nad Dnieprem. Czy Petlura był faktycznie winny pogromów? Czy morderca działał sam? Komu zależało na śmierci Petlury i zszarganiu  pamięci o nim?

W książce Tarasa Borowcia, twórcy UPA, pt. „Armija bez derżawy” („Armia bez państwa”), wydanej w 1981 roku w Kanadzie, znalazł się list, w którym autor ostro potępia liderów OUN-B, oskarżając ich o eksterminację Polaków i innych mniejszości narodowych oraz o brutalne eliminowanie politycznych przeciwników wewnątrz ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego.

Agencja filmowa UM-Group udostępniła w otwartym dostępie dokument historyczny pt. „Granica....

24 maja 1571 roku wojska chana krymskiego Dewleta I Gireja stanęły pod murami Moskwy. Chwilę później stolica państwa moskiewskiego zamieniła się w piekło. Ogień trawił drewnianą zabudowę z niszczycielską siłą, a potężny wiatr rozprzestrzeniał płomienie na kolejne dzielnice. Płonęły przedmieścia, posady, Ziemlane Miasto, dwory carskie i tysiące domów. Nad Moskwą unosiły się kłęby dymu, a samo serce moskiewskiego imperium pogrążyło się w chaosie i przerażeniu.

9 maja 1920 roku, dokładnie 106 lat temu, w Kijowie odbyła się wspólna defilada zwycięskich oddziałów polsko-ukraińskich. Był to jeden z najbardziej symbolicznych momentów wojny polsko-bolszewickiej oraz sojuszu zawartego pomiędzy Polską a Ukraińską Republiką Ludową atamana Symona Petlury. Stolica Ukrainy stała się wówczas miejscem manifestacji wspólnej walki narodów Europy Środkowo-Wschodniej przeciwko rosyjskiemu imperializmowi i bolszewickiej ekspansji.

To był moment, w którym Rzeczpospolita – osłabiona, uzależniona i systemowo sparaliżowana – podjęła desperacką, ale zarazem niezwykle odważną próbę ratowania własnej państwowości. 3 maja 1791 roku Sejm Czteroletni uchwalił Ustawę Rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja – pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna ustawa zasadnicza. Był to akt nie tylko polityczny, ale cywilizacyjny: świadectwo, że państwo polsko-litewskie potrafiło się reformować mimo zewnętrznej presji i wewnętrznych sprzeczności.