Autor: Włodzimierz Iszczuk

9 maja 1920 roku, dokładnie 106 lat temu, w Kijowie odbyła się wspólna defilada zwycięskich oddziałów polsko-ukraińskich. Był to jeden z najbardziej symbolicznych momentów wojny polsko-bolszewickiej oraz sojuszu zawartego pomiędzy Polską a Ukraińską Republiką Ludową atamana Symona Petlury. Stolica Ukrainy stała się wówczas miejscem manifestacji wspólnej walki narodów Europy Środkowo-Wschodniej przeciwko rosyjskiemu imperializmowi i bolszewickiej ekspansji.

To był moment, w którym Rzeczpospolita – osłabiona, uzależniona i systemowo sparaliżowana – podjęła desperacką, ale zarazem niezwykle odważną próbę ratowania własnej państwowości. 3 maja 1791 roku Sejm Czteroletni uchwalił Ustawę Rządową, która przeszła do historii jako Konstytucja 3 maja – pierwsza w Europie i druga na świecie nowoczesna ustawa zasadnicza. Był to akt nie tylko polityczny, ale cywilizacyjny: świadectwo, że państwo polsko-litewskie potrafiło się reformować mimo zewnętrznej presji i wewnętrznych sprzeczności.

W wyniku I wojny światowej państwa zaborcze upadły. Uciskane narody Europy Środkowo-Wschodniej uzyskały niepodległość. Po 123 latach niewoli odrodziło się państwo polskie. Na terytorium obejmującym ziemie historycznej Żmudzi powstała niezależna Litwa. O wolność i niepodległość walczyły także Białoruska Republika Ludowa (BRL) i Ukraińska Republika Ludowa (URL). Ale na ruinach Imperium Rosyjskiego pojawiły się nowe zagrożenia. Biali i czerwoni Rosjanie za wszelką cenę pragnęli odbudować despotyczne imperium. Jesienią 1919 roku bolszewicy okupowali ziemie URL, zimą tego roku upadła wolna Białoruś. Resztki armii ukraińskiej, z wyjątkiem oddziałów dowodzonych przez płk. Ołeksandra Udowyczenkę i atamana Mychajła Omelianowicza-Pawlenkę, zostały internowane na terytorium II Rzeczypospolitej. Agresywne hordy bolszewickie przygotowywały się do podbicia Europy. Na ich drodze stanęła wskrzeszona po ponad stu latach nieistnienia II Rzeczpospolita.