Hołodomor — Wielki Głód na Ukrainie w latach 1932–1933 — był jednym z najokrutniejszych aktów ludobójstwa XX wieku. Miliony niewinnych ludzi zginęły w wyniku celowo wywołanego głodu, który nie był tragicznym zbiegiem okoliczności, lecz zimno zaplanowaną operacją stalinowskiego reżimu wymierzoną w naród ukraiński. Jego celem było nie tylko brutalne stłumienie oporu wobec kolektywizacji i likwidacja ukraińskich dążeń do wolności, lecz także prewencyjne uderzenie w możliwość odrodzenia się ukraińsko-polskiego sojuszu — przerażającej wizji dla Moskwy.
Paranoiczny dyktator z Kremla, Józef Stalin, nigdy nie zapomniał o sojuszu Piłsudskiego z Petlurą z 1920 roku, który niemal doprowadził do całkowitej klęski bolszewizmu. Pamiętał też swoją osobistą kompromitację — porażkę pod Warszawą — która rzuciła cień na jego karierę i prześladowała go do końca życia. Sojusz niepodległościowej Polski z niepodległościową Ukrainą jawił się Stalinowi jako egzystencjalne zagrożenie dla sowieckiego imperium.
Już na początku lat 30. XX wieku raporty OGPU i NKWD alarmowały o wzroście nastrojów niepodległościowych w sowieckiej Ukrainie. Ukraińcy z coraz większą nostalgią wspominali czasy Ukraińskiej Republiki Ludowej, Dyrektoriatu Symona Petlury i Centralnej Rady — momenty historyczne, które kojarzyły się z godnością narodową, społeczną sprawiedliwością i walką o wolność. „Ukraina pogrążyła się w niebiesko-żółtym zauroczeniu” — pisał z wyraźnym niepokojem sowiecki pedagog Anton Makarenko, potwierdzając skalę patriotycznego przebudzenia. Czekiści dokumentowali, że ogromna większość Ukraińców odnosiła się z jawną wrogością do władzy sowieckiej i pokładała nadzieję w emigracyjnych liderach URL, licząc na ich powrót i pomoc w walce o wolność.
Wieś ukraińska była epicentrum oporu wobec narzucanej kolektywizacji. Chłopi, przywiązani do ziemi i własności od czasu zniesienia pańszczyzny w 1861 roku, odrzucali przymusowe oddanie swojego dorobku totalitarnemu państwu. Byli ostatnią bastionową twierdzą wolności. Dlatego Stalin zdecydował się użyć głodu jako narzędzia terroru totalnego – broni masowego rażenia przeciwko narodowi, który odważył się marzyć o wolności i współpracy z Polską.
STRACH STALINA PRZED SOJUSZEM POLSKO-UKRAIŃSKIM
Na początku lat 30. XX wieku bolszewicka prasa niemal codziennie kreśliła obraz zewnętrznego wroga, przedstawiając wyimaginowany sojusz Polski, Rumunii, Francji i Wielkiej Brytanii jako główne zagrożenie dla Związku Sowieckiego. Choć w rzeczywistości taki sojusz nigdy formalnie nie istniał — Polska podpisała traktaty z Rumunią, zawarła sojusz z Francją w 1921 roku, a z Wielką Brytanią dopiero 25 sierpnia 1939 roku — w obsesyjnej wyobraźni Stalina i na łamach sowieckiej propagandy stanowił on rzekomą koalicję gotową do zniszczenia ZSRS. Szczególny niepokój budziła możliwość, że w przypadku wojny Ukraina mogłaby opowiedzieć się po stronie przeciwników Moskwy — co czyniło ją w oczach Stalina niebezpiecznym ogniwem.
Z tego powodu bolszewicy rozpoczęli brutalną kampanię mającą na celu likwidację wszelkich przejawów ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego, który mógłby stać się fundamentem przyszłego bloku antysowieckiego w Europie Środkowo-Wschodniej.
Niektórzy badacze sowieckiej prasy i archiwów wskazują, że jednym z motywów zorganizowania Wielkiego Głodu była właśnie obawa przed potencjalnym sojuszem polsko-ukraińskim. Choć państwa takie jak Polska, Rumunia, Francja i Wielka Brytania rzeczywiście współpracowały w ramach nieformalnego bloku mającego na celu powstrzymanie ekspansji ZSRS, to brakowało im spójnej strategii i oficjalnych zobowiązań. Stalin jednak traktował tę współpracę z pełną powagą — i z wielką ostrożnością obserwował działania rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na emigracji, obawiając się jego ewentualnego włączenia do tego nieformalnego sojuszu.
Dr Gennadij Machorin, opierając się na dokumentach archiwalnych i analizie sowieckiej prasy z początku lat 30., dowodzi, że Stalin celowo zorganizował ludobójstwo narodu ukraińskiego w latach 1932–1933 właśnie z obawy przed ogólnonarodowym powstaniem. Jego wybuch mógłby nastąpić w przypadku wojny z Polską i Rumunią, wspieranymi przez Wielką Brytanię i Francję.
Ukraińcy byli postrzegani jako naród zdolny do zbudowania sojuszu z Polską, co w oczach Moskwy groziło powstaniem realnego bloku antybolszewickiego. Taki scenariusz był dla Kremla egzystencjalnym zagrożeniem. Stalin, nie chcąc dopuścić do realizacji tej wizji, zdecydował się na działania skrajnie brutalne — zmierzające nie tylko do złamania oporu, ale też do unicestwienia potencjalnych więzi polsko-ukraińskich.
Szczególny niepokój budziła sytuacja wewnętrzna w Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy, liczącej wówczas pół miliona członków. Stalin uważał ją za przeżartą „zgniłymi elementami, świadomymi i nieświadomymi petlurowcami oraz bezpośrednimi agentami Piłsudskiego”. Ostrzegał: „Gdy tylko sytuacja się pogorszy, elementy te natychmiast otworzą front wewnątrz partii (i na zewnątrz) przeciwko partii”. W obliczu zagrożenia zaproponował przekształcenie Ukraińskiej SRR w „twierdzę ZSRS”. Jak zauważa prof. Roman Serbyn z Uniwersytetu w Quebecu, Hołodomor był kluczowym elementem tej ludobójczej strategii — próbą ostatecznego rozwiązania ukraińskiej „kwestii narodowej”.
PRZECZYTAJ:
Sojusz Orła z Tryzubem. Dlaczego Piłsudski walczył o niepodległą Ukrainę
W liście do Łazara Kaganowicza z 11 sierpnia 1932 roku Stalin pisał jednoznacznie: „Jeżeli nie weźmiemy się teraz za naprawę sytuacji na Ukrainie, to Ukrainę możemy stracić”. To zdanie pokazuje skalę jego lęków i stanowi bezpośredni dowód na świadome, zbrodnicze decyzje prowadzące do Hołodomoru.
„W 1933 roku OGPU skierowało swoje represje w dwóch głównych kierunkach. Po pierwsze — przeciwko elementom kułackim Petlury na wsi, po drugie — przeciwko głównym ośrodkom nacjonalizmu” — wspominał Wsewołod Bałycki, komisarz ludowy spraw wewnętrznych Ukraińskiej SRR.
Wielki Głód miał jeden cel: zdławić ducha oporu i zapewnić całkowitą kontrolę nad ukraińskim społeczeństwem. Stalin, przerażony możliwością narodowowyzwoleńczego powstania, zdecydował się na politykę terroru, która miała zmusić ludność do bezwarunkowego podporządkowania się reżimowi. Tym samym Hołodomor stał się nie tylko zbrodnią przeciwko ludzkości, ale także brutalnym narzędziem imperium, mającym złamać kręgosłup narodu marzącego o wolności.
PRZECZYTAJ:
SPOSÓB WYNISZCZANIA LUDZI BYŁ NAJSTRASZNIEJSZY ZE ZNANYCH DOTYCHCZAS
Politykę bolszewickiego rządu wobec ukraińskiego chłopstwa najlepiej ilustrują wypowiedzi ówczesnych przywódców ZSRR oraz publikacje z prasy partyjnej. Stalin otwarcie przyznał: „Problem narodowy jest w istocie problemem chłopskim”. W podobnym tonie gazeta „Proletarskaja Prawda” 22 stycznia 1930 roku pisała: „Zniszczenie podstawy społecznej ukraińskiego nacjonalizmu – indywidualnych gospodarstw chłopskich – było jednym z głównych zadań kolektywizacji na Ukrainie”. Jeszcze bardziej wymowne były słowa przywódcy Komunistycznej Partii Ukrainy, Stanisława Kosiora, który latem 1930 roku podczas partyjnego zebrania stwierdził: „Chłop akceptuje nową taktykę. Odmawia zbierania plonów. Chce zgnić ziarno, żeby kościstą ręką głodu udusić rząd sowiecki. Ale wróg przeliczył się. Pokażemy mu, czym jest głód. Naszym zadaniem jest położyć kres kułackiemu sabotażowi żniw. Trzeba to zebrać do ostatniego ziarenka i natychmiast wysłać do punktu skupu”.
Hołodomor był starannie zaplanowaną operacją. Władze w Moskwie wprowadziły nierealistyczne kontyngenty dostaw zboża, zmuszając chłopów do oddawania niemal całych zbiorów. Zespoły konfiskacyjne nie ograniczały się jedynie do zboża, ale także rekwirowały zapasy żywności, niezbędne do przetrwania zimy.
W dokumentach Biura Politycznego KC Komunistycznej Partii (bolszewików) Ukrainy, jak podaje strona internetowa Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, znajdują się dowody na to, jak jesienią 1932 roku zorganizowano tzw. zielone pociągi z Ukrainy, mające na celu zaopatrzenie ośrodków przemysłowych Rosji w żywność na październikowe święta. Z Ukrainy eksportowano nie tylko materiał siewny, ale także ogórki kiszone, kapustę i pomidory, pozostawiając ludność prawdopodobnie skazaną na głód.
Jednocześnie obszary dotknięte głodem, głównie Ukraina i Kubań, gdzie mieszkali etniczni Ukraińcy, zostały zablokowane przez oddziały NKWD i Armię Czerwoną. Osoby próbujące uciec z terenów dotkniętych głodem nie mogły zrealizować swoich zamiarów, ponieważ ich prawo do swobodnego poruszania się po terytorium ZSRR było drastycznie ograniczone. Zarządzeniem Komitetu Centralnego Wszechzwiązkowej Komunistycznej Partii Bolszewików oraz Rady Komisarzy Ludowych ZSRR, w związku z masową ucieczką chłopów poza Ukrainę, rząd radziecki celowo i systematycznie blokował im możliwość opuszczenia terenów dotkniętych głodem, skazując miliony ludzi na śmierć.
O wymierzeniu Hołodomoru przede wszystkim w Ukraińców świadczy liczba ofiar, która nie ma porównania z innymi regionami. Na Ukrainie i Kubaniu liczba ofiar była o rząd wielkości wyższa niż w innych miejscach. Na Powołżu nie wprowadzono konfiskaty produktów spożywczych innych niż zbożowe, w wielu majątkach chłopskich utrzymywano bydło, drób oraz produkty spożywcze niebędące zbożami, jak smalec, ziemniaki, cebula, buraki, suszone produkty i inne.
Jesienią 1932 roku, na Ukrainie i Kubaniu, tym, którzy nie wypełnili planu skupu zboża (a była to przeważająca większość chłopów), nakazano skonfiskowanie zapasów żywności. W rezultacie głód przekształcił się w Hołodomor. Tego rodzaju konfiskata żywności pozazbożowej, czyli terror głodem, nie miała miejsca w innych regionach ZSRR.
Sankcje gospodarcze, blokady wiosek i konfiskata środków do życia doprowadziły do masowej śmierci z głodu. W najbardziej dotkniętych regionach mieszkańcy byli zamykani w swoich wioskach, pozbawieni możliwości ucieczki i szukania pomocy.
Kanadyjski profesor Roman Serbin zauważa: „Badacze gospodarki radzieckiej lat 30. XX wieku są zgodni: w latach głodu imperium stalinowskie dysponowało wystarczającymi zapasami żywności. Ludzie ginęli nie dlatego, że brakowało zasobów, ale dlatego, że państwo celowo uniemożliwiło im dostęp do nich. Miliony ukraińskich rolników straciły życie, ponieważ Stalin rozkazał siłą zabrać całe zboże, które uprawiali”.
Świadczą o tym oświadczenia wysokich urzędników bolszewickich. Asystent Stalina ds. ukraińskich, Mendel Chataevich, mówił wprost: „Pomiędzy chłopami a naszym rządem toczy się zacięta walka – walka na śmierć i życie. Ten rok był sprawdzianem naszej siły i wytrzymałości. Głód pokazał im, kto tu rządzi. Kosztowało to życie milionów ludzi, ale system kołchozów będzie trwał. Wygraliśmy wojnę!”.
Śmierć milionów ludzi była powolna i niezwykle bolesna – mieszkańcy wsi umierali z głodu w sercu jednego z najżyźniejszych regionów świata. Francuski historyk, politolog i wybitny sowietolog Alain Besançon, uznając Hołodomor za akt ludobójstwa, zauważył z przerażeniem, że „sposób wyniszczania ludzi był najstraszniejszy ze znanych dotychczas”.
Według najbardziej umiarkowanych szacunków badaczy, w wyniku Hołodomoru w latach 1932–1933 zginęło około 4 milionów ludzi (S. Kulczytskyj). Inni naukowcy podają jeszcze bardziej przerażające liczby – od 7 do nawet 14 milionów ofiar.
Ofiarami Hołodomoru i Wielkiego Terroru padły także dziesiątki, a być może nawet setki tysięcy Polaków zamieszkujących tereny Ukrainy okupowanej przez bolszewików. Dokładna liczba zamordowanych Polaków podczas masowych represji i Wielkiego Głodu w latach 1932–1933 pozostaje do dziś nieznana.
PRZECZYTAJ:
CEL – ZNISZCZENIE WIELKIEGO EUROPEJSKIEGO NARODU
Wielki Głód na Ukrainie był czymś więcej niż tylko narzędziem politycznym. Był to akt ludobójstwa, którego celem było nie tylko fizyczne wyniszczenie, ale i unicestwienie ukraińskiej tożsamości narodowej. Stalinowska polityka rusyfikacji, likwidacja inteligencji ukraińskiej oraz próby zniszczenia ukraińskiej kultury szły w parze z brutalnym wyniszczeniem biologicznym narodu.
Badacze, tacy jak James Mace i Robert Conquest, udowodnili, że Hołodomor w pełni spełnia definicję ludobójstwa, zgodnie z Konwencją ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa z 1948 roku. Na dzień 23 listopada 2024 roku Hołodomor został uznany za ludobójstwo przez 33 państwa, w tym przez parlamenty takich krajów jak Ukraina, Polska, Kanada, USA, Węgry, Łotwa, Litwa, Estonia oraz przez Parlament Europejski. To uznanie podkreśla, że głód wywołany przez Stalina w latach 1932–1933 był celową eksterminacją narodu ukraińskiego, który w oczach stalinowskiego reżimu stanowił zagrożenie.
PUTIN KONTYNUUJE LUDOBÓJSTWO ROZPOCZĘTE PRZEZ STALINA
Hołodomor pozostawił trwałe piętno na Ukrainie. Pomimo prób ZSRR wymazania pamięci o tej tragedii, Ukraińcy nie zapomnieli o ofiarach Wielkiego Głodu. Dziś jest on uznawany za ludobójstwo przez wiele krajów, stanowiąc kluczowy element ukraińskiej tożsamości narodowej i walki o prawdę historyczną.
W obliczu współczesnych prób Rosji narzucenia swojej dominacji w regionie, pamięć o Hołodomorze przypomina światu o tym, do czego zdolne są totalitarne reżimy, gdy ich celem jest całkowite podporządkowanie wolnych narodów.
PRZECZYTAJ:
Mordowano ich na oczach całego świata, ale świat patrzył w drugą stronę – Krzysztof Hoffmann
Ludobójstwo na Ukrainie, które miało miejsce w okresie stalinowskim i jest kontynuowane przez reżim Putina, stanowi nie tylko tragedię narodową, ale również globalne wyzwanie moralne i prawne. Raporty New Lines Institute oraz Centrum Praw Człowieka im. Raoula Wallenberga wyraźnie wskazują na bezpośredni związek między zbrodniami popełnionymi przez Stalina, w tym Wielkim Głodem, a współczesnymi działaniami Rosji. Historyczny kontekst tych ludobójstw nie pozostawia wątpliwości – działania Putina mają swoje korzenie w polityce, która po raz pierwszy doprowadziła do masowych zbrodni przeciwko Ukraińcom w latach 30. XX wieku.
„Zatrudniliśmy naprawdę bardzo dobrego profesora uniwersyteckiego zajmującego się rozwiązywaniem konfliktów tutaj, w Stanach Zjednoczonych, który, nawiasem mówiąc, wcześniej prowadził badania na temat Wielkiego Głodu (Hołodomoru) i tego, w jaki sposób ukraiński ruch oporu i rosyjskie działania podczas Hołodomoru mogą pomóc nam zrozumieć obecny charakter ludobójczej wojny” – powiedział w wywiadzie udzielonym Radio NV Christopher Atwood, jeden z autorów niezależnego raportu pt. „Rosyjska eskalacja ludobójstwa na Ukrainie: analiza prawna” przygotowanego przez New Lines Institute i Centrum Praw Człowieka im. Raoula Wallenberga w lipcu 2022 r.
Zbrodnie popełniane przez reżimy Stalina i Putina na Ukrainie mają nie tylko tragiczne konsekwencje humanitarne, ale także geopolityczne, które wciąż odgrywają kluczową rolę w współczesnej polityce. Dążenie obu reżimów do zniszczenia ukraińskiej tożsamości narodowej i oporu stawia przed światem pytanie o odpowiedzialność za te ludobójcze działania. Stalin, bojąc się potencjalnego sojuszu polsko-ukraińskiego, dążył do całkowitego zdominowania Ukrainy, podobnie jak Putin w dzisiejszym kontekście, gdzie jakikolwiek zryw współpracy między Polską a Ukrainą postrzegany jest jako zagrożenie dla rosyjskich ambicji imperialnych. Historia nie zna zapomnienia, a ciągłość polityki terroru wobec Ukrainy przez Rosję, od Stalina do Putina, stanowi jedno z najczarniejszych rozdziałów współczesnej Europy.
Świat stoi dziś przed kluczowym wyzwaniem – czy pozwoli, aby te zbrodnie pozostały bezkarne, czy zdoła wyegzekwować sprawiedliwość, podobnie jak miało to miejsce po II wojnie światowej w procesach norymberskich. Odpowiedzialność Putina i jego reżimu musi zostać rozliczona, aby nie tylko oddać sprawiedliwość ofiarom, ale także zapobiec dalszym zbrodniom, które mogą zagrozić pokojowi na całym świecie.
Przyszłość Ukrainy, jak i bezpieczeństwo międzynarodowe, zależą od naszej decyzji, by bronić fundamentalnych wartości humanitarnych i praw człowieka. Słowa „Nigdy więcej” muszą przestać być jedynie pustym hasłem – muszą stać się wezwaniem do działania, które wreszcie zapobiegnie powtarzaniu tych samych błędów historycznych.
Włodzimierz Iszczuk
ZOBACZ TAKŻE:
Plan ludobójstwa Ukraińców zatwierdził osobiście Putin
Marionetkowy „rząd” i obozy koncentracyjne. Bild ujawnia plan Putina
Scenariusz ludobójstwa. Rosyjska agencja propagandowa ujawnia plany Putina
Głód jako broń! Putin prowadzi tę samą ludobójczą politykę co Stalin – ambasador USA przy ONZ
Operacja Polska NKWD.
STALINOWSKIE LUDOBÓJSTWO NA POLAKACH
JAKĄ PRZYSZŁOŚĆ DLA UKRAINY, POLSKI I EUROPY PRZYGOTOWYWAŁA ROSJA?
Zobacz nasz film „Wojna na Ukrainie. Plan ludobójstwa zatwierdził osobiście Putin”
Putin planował „denazyfikację” Polski?
MODEL LUDOBÓJSTWA I WYNARODOWIENIA TESTOWANY NA UKRAINIE
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NAJNOWSZY NUMER NASZEGO CZASOPISMA.
TEMAT NUMERU: „DYPLOMACJA XXI WIEKU. Nowy ład światowy wykuwa się na Ukrainie”
Obejrzyj antypolskie wystąpienie Putina!
PUTIN GROZI POLAKOM!
Podobnej retoryki używał przed inwazją na Ukrainę
Polska to Kraj Nadwiślański?
ZOBACZ NASZ FILM: „PUTIN MARZY O WSKRZESZENIU IMPERIUM ROSYJSKIEGO”
Polecamy państwa uwadze nasz film:
„PUTIN PLANOWAŁ ATAK NA POLSKĘ‼️ UKRAINA POKRZYŻOWAŁA TE PLANY”
Co Putin planował zrobić z Polską i Europą?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „WRÓG U BRAM”
Nadchodzi III wojna światowa❓
BEZKARNOŚĆ ROZZUCHWALA ROSJĘ❗️
Jak Merkel podhodowała nowego Führera w Moskwie?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „PĘTLA GAZOWA KREMLA: NORD STREAM 2 WPĘDZIŁ EUROPĘ W PUŁAPKĘ”
Jak pokonać Rosję?
OGLĄDAJ NASZE FILMY O STRATEGII PRZETRWANIA W WARUNKACH ROSYJSKIEJ WOJNY HYBRYDOWEJ
Rosja to więzienie narodów!
KIEDY NASTĄPI TRZECIA FAZA UPADKU IMPERIUM ZŁA?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „Rosyjski antyświat. Polityka na krawędzi apokalipsy”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN GROZI POLSCE”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN POWINIEN BŁAGAĆ O LITOŚĆ. I WTEDY BĘDZIE NASZA ODPOWIEDŹ – TRYBUNAŁ”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTINIZM. EKSPANSJA ZŁA”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „LUDOBÓJSTWO 2022”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU „GEOPOLITYKA”
ZOBACZ TAKŻE:
O antybolszewickiej współpracy Polski, Rumunii, Francji i Wielkiej Brytanii nieustannie pisała propaganda prasowa stalinowskiej Rosji. Stalin traktował współpracę Warszawy, Bukaresztu, Paryża i Londynu niezwykle poważnie i z dużą ostrożnością podchodził do potencjalnego zaangażowania w nią rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie.
Polska i Rumunia były związane sojuszem obronnym, podpisanym w 1921 roku i odnawianym w kolejnych latach. Jego głównym celem było przeciwdziałanie agresji ze strony ZSRR. Oba państwa obawiały się ekspansji bolszewickiej i wspierały się w ochronie swoich granic wschodnich.
Francja była kluczowym partnerem Polski, wspierając ją w ramach sojuszu polsko-francuskiego z 1921 roku. Francja, obawiając się odrodzenia niemieckiego militaryzmu oraz zagrożenia ze strony ZSRR, postrzegała Polskę jako ważnego sojusznika w utrzymaniu równowagi sił w Europie.
Rumunia była również istotnym elementem francuskiej polityki, a współpraca z nią wynikała z francuskich dążeń do osłabienia wpływów ZSRR w regionie.
Wielka Brytania w tym okresie prowadziła politykę unikania angażowania się w kontynentalne sojusze militarne. Jednak zaniepokojenie sytuacją w Europie Środkowo-Wschodniej sprawiało, że Londyn interesował się relacjami w regionie. Wielka Brytania widziała Polskę, Rumunię i Francję jako kraje stabilizujące sytuację w Europie Wschodniej, ale unikała formalnych zobowiązań wobec nich.
Zarówno Polska, Rumunia, jak i Francja obawiały się ekspansjonistycznych ambicji ZSRR, które w latach 30. były coraz bardziej widoczne. W tym kontekście współpraca między nimi miała na celu przeciwdziałanie wpływom Moskwy, choć działania te nie zawsze były skoordynowane.
Mimo że istniały wspólne interesy, szczególnie w kontekście ochrony przed ZSRR, współpraca tych czterech państw nie osiągnęła poziomu formalnego sojuszu. Wielka Brytania była sceptyczna wobec angażowania się w konflikty w Europie Środkowo-Wschodniej, a Francja, mimo sojuszy z Polską i Rumunią, koncentrowała się bardziej na Niemczech.
Polska, Rumunia, Francja i Wielka Brytania miały pewne wspólne interesy w przeciwdziałaniu agresji ze strony ZSRR i Niemiec, jednak brakowało im spójnej strategii i formalnego sojuszu. Polska i Rumunia były najsilniej związane, głównie poprzez wspólne obawy przed Związkiem Radzieckim, natomiast Francja i Wielka Brytania działały bardziej niezależnie, skupiając się na zabezpieczeniu własnych interesów.