Zamach majowy 1926. Jak czerwona Moskwa, przy pomocy endecji, próbowała przejąć Polskę
Maj 1926 roku do dziś pozostaje jedną z najbardziej dramatycznych i jednocześnie najbardziej zakłamanych kart polskiej historii XX wieku. Przez dziesięciolecia przeciwnicy Józefa Piłsudskiego przedstawiali przewrót majowy wyłącznie jako „zamach na demokrację”, pomijając szerszy kontekst geopolityczny, chaos polityczny II Rzeczypospolitej oraz aktywną grę obcych mocarstw przeciwko Polsce.
Tymczasem odtajnione dokumenty sowieckiej dyplomacji oraz badania prof. Mariusza Wołosa pokazują obraz znacznie bardziej złożony — i znacznie bardziej niewygodny dla mitologii polskiej endecji. Z dokumentów tych wyłania się bowiem brutalna prawda: Moskwa postrzegała środowisko Romana Dmowskiego jako potencjalnego partnera do politycznego i gospodarczego uzależnienia Polski od Związku Sowieckiego.
POLSKA NA KRAWĘDZI
Wiosną 1926 roku państwo polskie pogrążało się w kryzysie. Kolejne rządy rozpadały się jeden po drugim, Sejm coraz bardziej przypominał arenę politycznych targów i prywatnych interesów, a gospodarka znajdowała się w stanie głębokiej destabilizacji. Państwo, które zaledwie kilka lat wcześniej obroniło Europę przed bolszewicką nawałą, zaczynało tracić zdolność sprawnego działania.
Jednocześnie sytuacja międzynarodowa stawała się coraz bardziej niebezpieczna. W 1925 roku podpisano układy w Locarno, które w praktyce pozostawiały zachodnią granicę Polski bez realnych gwarancji bezpieczeństwa. Kilka miesięcy później Berlin i Moskwa zawarły kolejny traktat potwierdzający strategiczne zbliżenie niemiecko-rosyjskie — klasyczny sojusz wymierzony przeciw państwom Europy Środkowo-Wschodniej.
Piłsudski rozumiał to doskonale. Wiedział, że Polska ponownie znalazła się między dwoma imperializmami, które wcześniej wielokrotnie współpracowały przy rozbiorach Rzeczypospolitej. Dla Marszałka największym zagrożeniem pozostawała jednak Rosja — niezależnie od tego, czy była carska, czy bolszewicka.
I właśnie dlatego stał się dla Kremla politykiem szczególnie niebezpiecznym.
MOSKWA WIDZIAŁA W PIŁSUDSKIM ŚMIERTELNEGO WROGA
Sowiecka dyplomacja i służby specjalne nie miały wątpliwości co do tego, kim jest Piłsudski. Szef sowieckiej dyplomacji Gieorgij Cziczerin oceniał, że Piłsudski pozostaje „wrogiem ZSRS” i zwolennikiem federacyjnego projektu obejmującego Ukrainę oraz Białoruś.
Na Kremlu panowało przekonanie, że Polska może w przyszłości ponownie spróbować wyrwać Ukrainę i Białoruś spod rosyjskiej dominacji. Szczególnie obawiano się koncepcji Międzymorza i federacyjnej wizji Europy Środkowo-Wschodniej, która mogłaby zablokować rosyjski imperializm.
Nieprzypadkowo już na początku 1925 roku Feliks Dzierżyński apelował o intensyfikację działań sowieckiej policji politycznej przeciw „polskiej agenturze”, środowiskom petlurowskim i wszystkim siłom antyrosyjskim.
Moskwa nie zamierzała bowiem rezygnować z prób podporządkowania Polski. Zmieniały się jedynie metody.
Po klęsce militarnej z 1920 roku Kreml postawił na infiltrację polityczną, gospodarczą i propagandową.
PRZECZYTAJ:
ENDENCJA JAKO POTENCJALNY PARTNER KREMLA
Najbardziej szokujące są jednak ustalenia dotyczące relacji między sowiecką dyplomacją a środowiskami endeckimi.
Według badań prof. Wołosa Kreml doskonale rozumiał, że głównym politycznym przeciwnikiem Piłsudskiego w Polsce pozostaje Narodowa Demokracja. Dla Moskwy logika była więc prosta: wróg Piłsudskiego może stać się użytecznym partnerem.
Sowieci zaczęli więc intensywnie zabiegać o kontakty z politykami związanymi z endecją oraz środowiskami gospodarczymi liczącymi na wielkie interesy ze Wschodem. Kreml kusił polskich przedsiębiorców wizją ogromnego rynku sowieckiego, wieloletnich kontraktów i ekonomicznych korzyści wynikających ze współpracy z ZSRS.
Cel był jasny: uzależnić Polskę gospodarczo od Moskwy, a następnie podporządkować ją politycznie.
Prof. Wołos pisał wprost, że nadrzędnym celem Sowietów była „sowietyzacja Drugiej Rzeczypospolitej”, tym razem nie drogą militarnego podboju, lecz poprzez wpływy ekonomiczne i polityczne.
DWUGODZINNA ROZMOWA DMOWSKIEGO Z SOWIECKIM AMBASADOREM
Jednym z najbardziej wymownych epizodów było spotkanie sowieckiego „połpreda” Piotra Wojkowa z Romanem Dmowskim pod koniec 1925 roku.
Według raportów Wojkowa rozmowa trwała ponad dwie godziny, a obie strony „dokładały wszelkich starań, aby znaleźć łączące je tematy”.
Trudno uwierzyć, by wspólnym mianownikiem był stosunek do bolszewizmu — Dmowski oficjalnie go przecież krytykował. Tym, co naprawdę mogło łączyć obie strony, była przede wszystkim niechęć do Piłsudskiego i jego środowiska.
Moskwa szybko uznała, że środowiska endeckie mogą okazać się znacznie bardziej użyteczne niż polscy komuniści, którzy pozostawali marginalni i społecznie skompromitowani.
Sekretarz ambasady ZSRS w Warszawie Michaił Arkadiew pisał wprost:
„Jesteśmy w stopniu dostatecznym, a może nawet zbyt mocno związani z endekami, zarówno z politykami, jak i kręgami gospodarczymi”.
To zdanie powinno na zawsze pozostać jednym z najbardziej kompromitujących świadectw politycznej historii polskiej prawicy międzywojennej.
SOWIECKA INFILTRACJA POLSKIEGO ŻYCIA POLITYCZNEGO
Działalność sowieckiego przedstawicielstwa w Warszawie daleko wykraczała poza klasyczną dyplomację. Ambasada ZSRS była w rzeczywistości centrum operacji wywiadowczych, propagandowych i agenturalnych wymierzonych przeciwko państwu polskiemu.
Sowieci starali się wpływać na prasę, środowiska opiniotwórcze, gospodarkę, a nawet Wojsko Polskie. Rozwijano kontakty handlowe, budowano sieci wpływów i próbowano tworzyć polityczne zaplecze gotowe do współpracy z Moskwą.
W dokumentach pojawia się nawet tajemniczy polityk endecji oznaczony inicjałem „S.”, który regularnie odwiedzał ambasadę sowiecką i przekazywał jej informacje oraz sugestie polityczne. Według zapisków Arkadiewa miał on proponować konkretne działania korzystne dla Sowietów, m.in. dotyczące umów handlowych i kontaktów z liderami endecji.
To już nie była jedynie polityczna sympatia czy wspólnota chwilowych interesów.
To były działania noszące znamiona świadomej współpracy z obcym państwem.
PRZECZYTAJ:
Zabójstwo Narutowicza. Lekcja o prorosyjskiej dywersji ideologicznej endecji przeciw Polsce
PIŁSUDSKI WIEDZIAŁ, ŻE POLSKA JEST INFILTROWANA
Piłsudski doskonale rozumiał skalę zagrożenia. Wiedział, że Moskwa próbuje przenikać do polskich elit politycznych i gospodarczych oraz wykorzystać chaos parlamentarny do stopniowego uzależniania Polski od Kremla.
Sowieci zresztą otwarcie przyznawali, że Marszałek jest dla nich przeszkodą.
Po przewrocie majowym Kreml oceniał wydarzenia w Warszawie jako rozwój skrajnie niekorzystny dla ZSRS. W raportach podkreślano, że Piłsudski pozostaje konsekwentnym przeciwnikiem Rosji i człowiekiem zdolnym do budowy silnego państwa polskiego.
To właśnie dlatego Moskwa z tak wielką uwagą obserwowała wydarzenia majowe.
I dlatego tak uważnie pielęgnowała swoje relacje z przeciwnikami Marszałka.
CZY PIŁSUDSKI PLANOWAŁ WOJNĘ DOMOWĄ?
Wbrew późniejszej propagandzie wiele źródeł wskazuje, że Piłsudski nie planował bratobójczego starcia na taką skalę. Nawet raporty sowieckie podkreślały, że początkowo chodziło raczej o demonstrację siły mającą wymusić dymisję rządu Wincentego Witosa.
Sam Wojkow raportował do Moskwy, że Piłsudski „wciąż tylko czyni demonstrację”, próbując doprowadzić do politycznego przesilenia bez szerokiego rozlewu krwi.
Również Bolesław Wieniawa-Długoszowski podkreślał później, że Marszałek nie zamierzał przeprowadzać klasycznej rewolucji i do końca starał się uniknąć wojny domowej.
Nie zmienia to oczywiście faktu, że przewrót majowy pozostaje tragicznym wydarzeniem w historii Polski. W walkach zginęło kilkaset osób — Polaków walczących przeciw Polakom.
Jednak sprowadzanie całej historii wyłącznie do hasła „zamachu na demokrację” oznacza ignorowanie realiów epoki, gigantycznego kryzysu państwa oraz brutalnej gry mocarstw wokół Polski.
ROSJA NIE ZMIENIA SIĘ OD STULECI
Historia zamachu majowego pokazuje coś jeszcze — mechanizm działania rosyjskiej polityki wobec Polski pozostaje zadziwiająco trwały.
Moskwa od stuleci próbuje rozgrywać polskie podziały wewnętrzne, wspierać środowiska gotowe do kompromisu z rosyjskim imperializmem i osłabiać obozy polityczne stawiające na niezależność Europy Środkowo-Wschodniej.
W latach 20. XX wieku główną przeszkodą był Piłsudski i jego federacyjna wizja regionu. Dlatego Kreml szukał partnerów wszędzie tam, gdzie mógł znaleźć antypiłsudczykowski resentyment, polityczny pragmatyzm lub gospodarczą pokusę współpracy ze Wschodem.
Dokumenty sowieckie pokazują dziś jasno: Moskwa uważała Piłsudskiego za swojego strategicznego wroga, a część środowisk endeckich za potencjalne narzędzie wpływu.
I właśnie dlatego historia maja 1926 roku jest czymś znacznie większym niż tylko sporem o przewrót wojskowy.
To historia walki o geopolityczny kierunek Polski.
Włodzimierz Iszczuk
ZOBACZ TAKŻE:
Jak rozpoznać prorosyjskich trolli i „pożytecznych idiotów” Kremla
ABW: Kreml uderza w relacje polsko-ukraińskie — stawką paraliż Polski
Dezinformacja: Jak teoria „Ukropolin” uderza w bezpieczeństwo państwa polskiego
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE „HISTORIA” NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU: „Russkij mir. Imperium kłamstw, despotyzmu i zniewolenia”
Kapitulacja USA?
„PLAN POKOJOWY” TRUMPA TO PRZEPIS NA GLOBALNY CHAOS
Samobójstwo Zachodu?
JEŚLI PUTIN WYGRA, ZMOBILIZUJE UKRAIŃCÓW PRZECIW EUROPIE
To jest nasza wojna!
UKRAINA TO DOPIERO PIERWSZY FRONT ROSYJSKIEJ WOJNY PRZECIWKO ZACHODOWI
Obejrzyj antypolskie wystąpienie Putina!
PUTIN GROZI POLAKOM!
Podobnej retoryki używał przed inwazją na Ukrainę
Polska to Kraj Nadwiślański?
ZOBACZ NASZ FILM: „PUTIN MARZY O WSKRZESZENIU IMPERIUM ROSYJSKIEGO”
Polecamy państwa uwadze nasz film:
„PUTIN PLANOWAŁ ATAK NA POLSKĘ‼️ UKRAINA POKRZYŻOWAŁA TE PLANY”
Co Putin planował zrobić z Polską i Europą?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „WRÓG U BRAM”
Nadchodzi III wojna światowa❓
BEZKARNOŚĆ ROZZUCHWALA ROSJĘ❗️
Jak pokonać Rosję?
OGLĄDAJ NASZE FILMY O STRATEGII PRZETRWANIA W WARUNKACH ROSYJSKIEJ WOJNY HYBRYDOWEJ
Rosja to więzienie narodów!
KIEDY NASTĄPI TRZECIA FAZA UPADKU IMPERIUM ZŁA?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE „GEOPOLITYKA” NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU: „Koniec Pax Americana? Polityka Trumpa popycha świat w otchłań chaosu”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „DYPLOMACJA XXI WIEKU. Nowy ład światowy wykuwa się na Ukrainie”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „Rosyjski antyświat. Polityka na krawędzi apokalipsy”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN GROZI POLSCE”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN POWINIEN BŁAGAĆ O LITOŚĆ. I WTEDY BĘDZIE NASZA ODPOWIEDŹ – TRYBUNAŁ”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTINIZM. EKSPANSJA ZŁA”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „LUDOBÓJSTWO 2022”
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU „GEOPOLITYKA”
ZOBACZ TAKŻE:
Łotewski generał Kaspars Pudāns, od stycznia 2025 roku pełniący funkcję dowódcy Sił Zbrojnych Łotwy (Chief of Defence), ostrzega, że Rosja…
29 sierpnia 1931 roku w Truskawcu padły strzały. Zginął Tadeusz Hołówko – jeden z najbliższych współpracowników Józefa Piłsudskiego, polityk przekonany,…
Dobra wiadomość dla młodych ludzi polskiego pochodzenia studiujących poza granicami kraju. Fundacja im. Jana Olszewskiego ogłosiła rozpoczęcie naboru do programu…
Dla endecji Henryk Józewski był zbyt proukraiński. Dla OUN – zbyt propolski. Znienawidzony przez nacjonalistów po obu stronach próbował realizować…
Historia często wystawia narody na próby. Niektóre z nich dotyczą wielkich wydarzeń politycznych, inne zaś pokazują, czy potrafimy zadbać o…
W ostatnim czasie, wraz z nasileniem rosyjskiej wojny informacyjno-psychologicznej przeciwko Polsce, w mediach społecznościowych szaleją tysiące rosyjskich trolli, botów, agentów…