Stalin wraca na piedestał. Rosja gloryfikuje dyktatora odpowiedzialnego za terror i ludobójstwo Polaków

W 2017 roku WCIOM informował, że 62 proc. Rosjan popierało umieszczanie w przestrzeni publicznej tablic, popiersi, obrazów i innych znaków upamiętniających osiągnięcia Stalina.

Według ogólnorosyjskiego sondażu Centrum Lewady z kwietnia 2025 roku Józef Stalin został wskazany jako najwybitniejsza postać w historii świata. Wskazało go 42 proc. respondentów. Na kolejnych miejscach znaleźli się Władimir Putin – 31 proc., Włodzimierz Lenin – 28 proc., Aleksander Puszkin – 25 proc. oraz Piotr I – 20 proc.

Badanie przeprowadzono metodą bezpośrednich wywiadów w domach respondentów. Objęło ono 1600 mieszkańców miast i wsi w 137 miejscowościach w 48 regionach Rosji. Respondenci mogli wskazać więcej niż jedną postać.

Jeszcze bardziej wymowne są najnowsze dane. Według Centrum Lewady w lipcu 2026 roku 59 proc. Rosjan deklarowało pozytywny stosunek do Stalina, a 56 proc. uważało go za „wielkiego przywódcę”.

To już nie jest marginalna nostalgia za Związkiem Sowieckim. To społeczna rehabilitacja dyktatora.

STALIN WRACA NA POMNIKI

Za zmianą stosunku społeczeństwa idzie również zmiana rosyjskiej przestrzeni publicznej.

Według badań Aleksandry Archipowej i Jurija Łapszyna, w latach 1996–2025 w Rosji zainstalowano lub odtworzono 177 tablic, popiersi i pełnopostaciowych pomników Stalina. Do tego dochodzą płaskorzeźby, pylony, mozaiki i inne formy upamiętniania. Łącznie badacze zidentyfikowali 213 nowych obiektów trwałej memorializacji Stalina.

Proces trwa nadal. W 2025 roku kolejne pomniki i popiersia pojawiały się m.in. w Baszkirii, obwodzie wołogodzkim i Kaliningradzie. W Moskwie na stacji metra Taganskaja odsłonięto ogromny relief przedstawiający Stalina.

Stalin wraca więc nie tylko do muzeów. Wraca do szkół, na place, do metra i przed budynki publiczne.

NIE BYŁO ROSYJSKIEJ NORYMBERGI KOMUNIZMU

Po upadku Związku Sowieckiego Rosja nie przeprowadziła procesu rozliczenia komunizmu porównywalnego z denazyfikacją Niemiec. Nie było trwałego, jednoznacznego potępienia systemu odpowiedzialnego za masowy terror ani politycznej zasady: „nigdy więcej”.

Przeciwnie – wraz z dojściem Władimira Putina do władzy zaczęła być odbudowywana ciągłość między współczesnym państwem rosyjskim a sowiecką tradycją państwową.

20 grudnia 2000 roku, w rozmowie z „Komsomolską Prawdą”, ówczesny dyrektor Federalnej Służby Bezpieczeństwa Nikołaj Patruszew mówił o dziedzictwie Łubianki: „Nie zrezygnowaliśmy ze swojej przeszłości. Historia Łubianki (…) to nasza historia”.

To bardzo ważny sygnał. Łubianka nie była przecież symbolem zwykłej administracji państwowej. Była symbolem sowieckiego aparatu terroru.

„NAJWIĘKSZA KATASTROFA GEOPOLITYCZNA”

W 2005 roku Władimir Putin nazwał rozpad ZSRR „największą katastrofą geopolityczną wieku” i określił go jako dramat dla narodu rosyjskiego.

Putin wskazywał przede wszystkim na geopolityczne konsekwencje rozpadu imperium. Problem polega jednak na tym, że w tej narracji rozpad państwa przedstawiany jest jako katastrofa, podczas gdy zbrodnie systemu, który to państwo stworzył, schodzą na dalszy plan.

Najważniejsze staje się nie pytanie: „Ilu ludzi zamordowano?”, lecz: „Jak odzyskać utraconą potęgę?”.

SELEKTYWNA PAMIĘĆ

Mechanizm rehabilitacji Stalina jest prosty. Najpierw przypomina się jego „osiągnięcia”: industrializację, zwycięstwo w II wojnie światowej, status supermocarstwa i „porządek”. Następnie relatywizuje się zbrodnie: represje przedstawia jako „cenę modernizacji”, a terror jako „konieczność historyczną”. To pokazuje, że nie chodzi o zwykłą pamięć historyczną. Chodzi o selektywną pamięć.

Stalin ma być pamiętany jako zwycięzca, modernizator i „wielki przywódca”, a nie jako twórca systemu masowego terroru.

MILIONY OFIAR STALINIZMU

Stalinowski Związek Sowiecki był państwem terroru. Miliony ludzi zostały zamordowane, deportowane, uwięzione albo zmarły w wyniku głodu, represji i nieludzkich warunków w systemie łagrów.

Liczba wszystkich ofiar stalinizmu jest przedmiotem sporów metodologicznych. Dlatego szczególnie ważne są konkretne, dobrze udokumentowane zbrodnie.

Jedną z nich była „operacja polska” NKWD z lat 1937–1938.

„OPERACJA POLSKA NKWD” – LUDOBÓJSTWO POLAKÓW

11 sierpnia 1937 roku Nikołaj Jeżow wydał rozkaz nr 00485, rozpoczynający masową operację przeciwko Polakom mieszkającym w Związku Sowieckim.

Według danych IPN represjami objęto co najmniej 139 835 osób, z czego nie mniej niż 111 091 zostało zamordowanych, najczęściej strzałem w tył głowy.

Ofiary często nie miały nic wspólnego z działalnością szpiegowską. Wystarczało podejrzenie o „polskie” pochodzenie, kontakty z Polską lub przynależność do określonej grupy.

Represje dotknęły także rodziny ofiar. Na podstawie rozkazu nr 00486 NKWD prześladowano żony i dzieci osób uznanych za „zdrajców ojczyzny”.

Zachował się również niezwykle wymowny dokument pokazujący osobiste zainteresowanie Stalina operacją. Na raporcie Jeżowa z września 1937 roku Stalin napisał:

„Bardzo dobrze! Kopcie i wyczyśćcie nadal tę polsko-szpiegowską brudotę. Rozbijajcie ją w interesie ZSRR”.

To nie jest późniejsza interpretacja historyków. To własnoręczna adnotacja Stalina na dokumencie NKWD.

POMNIK STALINA TO NIE TYLKO POMNIK STALINA

I właśnie dlatego współczesna gloryfikacja Stalina jest czymś więcej niż historyczną ciekawostką.

Jeżeli społeczeństwo zaczyna ponownie przedstawiać Stalina przede wszystkim jako „wielkiego przywódcę”, zmienia się również stosunek do metod, które stosował.

Dyktatura może zacząć być postrzegana jako skuteczność. Terror – jako „twarde rządy”. Imperializm – jako „wielkość państwa”. Represje – jako „konieczność”. A ofiary stają się przeszkodą w budowaniu mitu.

STALIN JAKO WZÓR DLA WSPÓŁCZESNEJ ROSJI

Najbardziej niepokojące jest to, że współczesna Rosja coraz częściej wykorzystuje elementy politycznej tradycji, które umożliwiły funkcjonowanie sowieckiego systemu: kult państwa, kult siły, imperialną wizję historii, poszukiwanie „wrogów wewnętrznych”, dehumanizację przeciwnika oraz usprawiedliwianie przemocy interesem państwa.

Dlatego powrót Stalina nie powinien być traktowany jako folklor rosyjskich prowincji czy ekscentryzm lokalnych komunistów. To element większego procesu odbudowy imperialnej pamięci Rosji.

Stalin jest w tym procesie wyjątkowo użyteczny. Jest symbolem państwa silnego. Państwa, które nie przeprasza. Państwa, które nie uznaje własnych win. Państwa, które potrafi poświęcić miliony ludzi w imię „wyższego interesu”.

Dlatego Stalin wraca na piedestały. A wraz z nim wraca przekonanie, że zbrodniczy przywódca może zostać oczyszczony z odpowiedzialności, jeżeli tylko można przypisać mu „wielkie zwycięstwa”.

Pytanie nie brzmi więc: „Czy Rosja pamięta Stalina?”. Rosja pamięta. Pytanie brzmi: „Za co go pamięta?”.

I właśnie odpowiedź na to pytanie powinna niepokoić każdego, kto obserwuje współczesną Rosję.

Bo w kraju, w którym Stalin ponownie jest uznawany za najwybitniejszego człowieka w historii, ponad połowa społeczeństwa uważa go za „wielkiego przywódcę”, a w przestrzeni publicznej pojawiają się kolejne jego pomniki, przeszłość przestaje być tylko przeszłością. Staje się instrukcją na przyszłość.

Włodzimierz Iszczuk

Obejrzyj antypolskie wystąpienie Putina!
PUTIN GROZI POLAKOM!
Podobnej retoryki używał przed inwazją na Ukrainę

Polska to Kraj Nadwiślański?
ZOBACZ NASZ FILM: „PUTIN MARZY O WSKRZESZENIU IMPERIUM ROSYJSKIEGO”

Polecamy państwa uwadze nasz film:
„PUTIN PLANOWAŁ ATAK NA POLSKĘ‼️ UKRAINA POKRZYŻOWAŁA TE PLANY”

Co Putin planował zrobić z Polską i Europą?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „WRÓG U BRAM”

JAKĄ PRZYSZŁOŚĆ DLA UKRAINY, POLSKI I EUROPY PRZYGOTOWYWAŁA ROSJA?
Zobacz nasz film „Wojna na Ukrainie. Plan ludobójstwa zatwierdził osobiście Putin”

Nadchodzi III wojna światowa❓
BEZKARNOŚĆ ROZZUCHWALA ROSJĘ❗️

Jak Merkel podhodowała nowego Führera w Moskwie?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „PĘTLA GAZOWA KREMLA: NORD STREAM 2 WPĘDZIŁ EUROPĘ W PUŁAPKĘ”

Jak pokonać Rosję?
OGLĄDAJ NASZE FILMY O STRATEGII PRZETRWANIA W WARUNKACH ROSYJSKIEJ WOJNY HYBRYDOWEJ

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NAJNOWSZY NUMER NASZEGO CZASOPISMA  

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN GROZI POLSCE”

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN POWINIEN BŁAGAĆ O LITOŚĆ. I WTEDY BĘDZIE NASZA ODPOWIEDŹ – TRYBUNAŁ”

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTINIZM. EKSPANSJA ZŁA”

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „LUDOBÓJSTWO 2022” 

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU „GEOPOLITYKA”

ZOBACZ TAKŻE: