Fabryka nienawiści. Kto rozpętał antyukraińską histerię w Polsce?

Przez cztery lata pełnoskalowej wojny stosunek części polskiego społeczeństwa do Ukrainy i Ukraińców przeszedł dramatyczną zmianę. W lutym 2022 roku Polacy masowo otwierali swoje domy przed uchodźcami. Dziś coraz częściej miejsce solidarności zajmują gniew, nieufność i otwarta wrogość.

Rafał Pikuła i Marek Szymaniak w obszernym reportażu „Jak przestaliśmy kochać Ukraińców. Prześwietliłem fabryki nienawiści”, opublikowanym na spidersweb.pl, opisują mechanizmy, które napędzają tę zmianę. Ich główny wniosek jest alarmujący: polsko-ukraińska niechęć nie narasta wyłącznie spontanicznie. Jest również systematycznie podsycana przez polityków, media społecznościowe, farmy kont, boty i środowiska zainteresowane maksymalną polaryzacją obu narodów.

OD SOLIDARNOŚCI DO NIEUFNOŚCI

Autorzy pokazują ten proces przez historię Polaka, który w pierwszych dniach rosyjskiej inwazji pomagał swojej ukraińskiej partnerce i jej rodzinie. Z czasem jego nastawienie do Ukrainy radykalnie się zmieniło. Dziś mówi o „niewdzięczności”, braku szacunku, Wołyniu, UPA, przestępczości i rzekomym „panoszeniu się” Ukraińców.

Źródłem większości tych przekonań nie są jednak osobiste doświadczenia, lecz internet.

Jednocześnie jego była partnerka, Ukrainka od lat mieszkająca w Polsce, podkreśla wdzięczność wobec Polski i Polaków, ale przyznaje, że coraz częściej spotyka się z wrogością. Obawia się mówić po ukraińsku w miejscach publicznych i rozważa wyjazd z kraju, który jeszcze niedawno uważała za drugi dom.

Ta historia dobrze pokazuje mechanizm współczesnej polaryzacji. Dwójka ludzi, którzy się znali i byli sobie bliscy, zaczyna żyć w dwóch zupełnie różnych rzeczywistościach informacyjnych.

GNIEW, KTÓRY KTOŚ PODSYCA

Autorzy reportażu zwracają uwagę, że wzrost niechęci wobec Ukraińców nie jest wyłącznie konsekwencją zmęczenia wojną. Coraz częściej mamy do czynienia z autentycznym gniewem, który znajduje ujście w internecie, polityce, a czasem także w przemocy.

Niechęć do Ukraińców rośnie, podobnie jak liczba zgłoszeń dotyczących przestępstw motywowanych nienawiścią. W sieci każda bójka, konflikt czy przestępstwo z udziałem obywatela Ukrainy może natychmiast zostać przedstawione jako dowód na rzekome zagrożenie ze strony całej narodowości.

Pojedynczy przypadek przestaje być pojedynczym przypadkiem. Staje się „dowodem”, że „Ukraińcy są tacy sami”.

Jak zauważają cytowani przez spidersweb.pl eksperci, podobne mechanizmy działają w wielu społeczeństwach. Gdy ludzie odczuwają problemy z dostępem do mieszkań, ochrony zdrowia czy innych usług publicznych, łatwo wskazać grupę, którą można obarczyć odpowiedzialnością za istniejące problemy. W ten sposób realne trudności społeczne zostają przekształcone w konflikt między narodami.

FABRYKI NIENAWIŚCI

Najważniejsza część reportażu dotyczy jednak środowisk systematycznie produkujących i rozpowszechniających antyukraińskie treści.

Autorzy przez miesiąc śledzili niemal 200 kont i ponad 20 grup publikujących podobne przekazy. Ich wspólnym mianownikiem jest nie tylko krytyka konkretnych działań władz Ukrainy czy odwoływanie się do trudnej historii. Problem polega na tworzeniu obrazu Ukraińców jako zbiorowego zagrożenia dla Polski.

Mechanizm jest prosty: im więcej gniewu, tym większe zasięgi.

W mediach społecznościowych szczególnie dobrze rozchodzą się treści budzące strach, oburzenie i nienawiść. Algorytmy nie rozróżniają, czy emocje wywołuje prawda, manipulacja czy zwykłe kłamstwo. Widzą przede wszystkim zaangażowanie.

Do tego dochodzą boty, fałszywe konta, spreparowane zdjęcia i filmy generowane przez sztuczną inteligencję. Według ekspertów cytowanych w reportażu AI stała się dla dezinformacji tym, czym sterydy dla sportowca — pozwala produkować ogromne ilości przekazów szybciej, taniej i na masową skalę.

ROSJI NIE TRZEBA KOCHAĆ. WYSTARCZY ZNIENAWIDZIĆ SIEBIE NAWZAJEM

To właśnie tutaj pojawia się kluczowy wymiar całego problemu.

Rosyjska propaganda nie musi przekonywać Polaków, że Rosja jest atrakcyjna, a Władimir Putin ma rację. Wystarczy, że skutecznie osłabi zaufanie Polaków do własnego państwa, armii, sojuszników i — przede wszystkim — do Ukrainy.

Każde istniejące napięcie może zostać wykorzystane: Wołyń, Bandera, spór o zboże, przestępstwo popełnione przez cudzoziemca czy pojedynczy incydent na granicy.

Rosyjska strategia polega na wyszukiwaniu realnych problemów, a następnie systematycznym „dolewaniu oliwy do ognia”. Celem nie jest przekonanie wszystkich do jednej wersji wydarzeń. Celem jest chaos, strach i wzajemna nienawiść.

Jeżeli Polacy i Ukraińcy zaczną postrzegać siebie nawzajem jako wrogów, Kreml osiągnie strategiczny sukces bez jednego wystrzału.

DEZINFORMACJA DZIAŁA W OBIE STRONY

Co równie ważne, autorzy spidersweb.pl pokazują, że antypolska propaganda działa również w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej.

Ukraińcy także oglądają filmy o rzekomej powszechnej nienawiści Polaków, czytają o atakach na swoich rodaków i otrzymują zmanipulowane lub niezweryfikowane materiały mające wywołać strach przed Polską.

W obiegu pojawiają się także prowokacyjne nagrania i wpisy, których prawdziwości często nie da się potwierdzić. Niektóre mogą pochodzić od rzeczywistych ludzi, inne mogą być dziełem rosyjskich trolli lub sieci botów.

Nie ma jednak większego znaczenia, kto stworzył konkretną prowokację. Jeżeli materiał wywołuje odpowiednią reakcję emocjonalną, zaczyna żyć własnym życiem.

Polacy oglądają treści o „ukraińskim zagrożeniu”. Ukraińcy — o „polskiej nienawiści”. Po obu stronach granicy narasta przekonanie, że druga strona jest wrogo nastawiona.

To idealny mechanizm samonapędzającej się polaryzacji.

POLITYCY I HANDLARZE EMOCJAMI

Szczególnie niebezpieczne jest to, że antyukraińska retoryka przestała być domeną skrajnego marginesu.

Temat stał się politycznie opłacalny. Zamiast proponować trudne reformy dotyczące mieszkań, ochrony zdrowia czy rynku pracy, znacznie łatwiej wskazać winnego. Negatywny przekaz mobilizuje wyborców szybciej niż skomplikowane programy.

Dlatego kwestia polsko-ukraińska może stać się jednym z najważniejszych pól politycznej walki przed wyborami parlamentarnymi w 2027 roku.

A im większe będą emocje, tym więcej polityków, influencerów i internetowych „ekspertów” będzie chciało na nich zarobić — politycznie, finansowo lub zasięgowo.

NIENAWIŚĆ NIE JEST JEDNAK CAŁĄ POLSKĄ

Reportaż przypomina również o czymś, czego nie widać w algorytmach.

Polska nie przestała pomagać Ukrainie.

Wciąż działają ludzie organizujący pomoc, kolonie i wyjazdy terapeutyczne dla ukraińskich dzieci oraz rodzin dotkniętych wojną. Wciąż istnieją organizacje zajmujące się fact-checkingiem i walką z dezinformacją.

Problem polega na tym, że życzliwość nie daje takich zasięgów jak skandal. Informacja o pomocy dzieciom ukraińskich żołnierzy przegrywa w algorytmach z brutalnym nagraniem, prowokacją lub kolejnym wpisem o „zdrajcach”, „banderowcach” czy „niewdzięcznych uchodźcach”.

Internet nie pokazuje rzeczywistości. Pokazuje przede wszystkim to, co najlepiej sprzedaje emocje.

NAJWAŻNIEJSZA BITWA TOCZY SIĘ O NASZE EMOCJE

Największą siłą współczesnej dezinformacji nie są już pojedyncze rosyjskie trolle piszące łamaną polszczyzną.

To rozbudowany system, który wykorzystuje realne problemy, historyczne traumy, polityczne ambicje, algorytmy wielkich platform i ludzką skłonność do reagowania emocjami.

Nie chodzi o to, żebyśmy uwierzyli we wszystko.

Chodzi o to, żebyśmy zaczęli się bać.

Żeby Polacy bali się Ukraińców, a Ukraińcy Polaków. Żeby historyczne konflikty stały się paliwem dla współczesnej wrogości. Żeby każdy incydent był dowodem na to, że druga strona jest naszym wrogiem.

W tej sytuacji podstawową formą obrony staje się cyfrowa higiena, ostrożność wobec treści wywołujących natychmiastowy gniew i umiejętność oddzielania faktów od manipulacji.

Nie musimy zgadzać się z Ukrainą we wszystkim. Nie musimy milczeć o Wołyniu, sporach gospodarczych czy błędach ukraińskich władz.

Ale czymś zupełnie innym jest krytyka, a czymś zupełnie innym — zbiorowa nienawiść.

Bo historia uczy, że masowa wrogość nigdy nie zaczyna się od przemocy. Najpierw pojawiają się słowa. Potem kłamstwa, pogarda i przekonanie, że druga grupa ludzi jest problemem.

A kiedy nienawiść staje się społecznie normalna, konsekwencje mogą być tragiczne.

Dlatego dziś obrona polsko-ukraińskich relacji nie oznacza bezkrytycznego stosunku do Ukrainy. Oznacza przede wszystkim obronę zdrowego rozsądku przed tymi, którzy z nienawiści, strachu i wzajemnej wrogości uczynili polityczny i internetowy biznes.

I warto pamiętać: im bardziej Polacy i Ukraińcy nienawidzą się nawzajem, tym mniej musi robić Rosja.

Jagiellonia.org
Autorskie opracowanie na podstawie reportażu „Jak przestaliśmy kochać Ukraińców. Prześwietliłem fabryki nienawiści” autorstwa Rafała Pikuły i Marka Szymaniaka, opublikowanego w serwisie spidersweb.pl.

Polska to Kraj Nadwiślański?
ZOBACZ NASZ FILM: „PUTIN MARZY O WSKRZESZENIU IMPERIUM ROSYJSKIEGO”

Polecamy państwa uwadze nasz film:
„PUTIN PLANOWAŁ ATAK NA POLSKĘ‼️ UKRAINA POKRZYŻOWAŁA TE PLANY”

Co Putin planował zrobić z Polską i Europą?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „WRÓG U BRAM”

JAKĄ PRZYSZŁOŚĆ DLA UKRAINY, POLSKI I EUROPY PRZYGOTOWYWAŁA ROSJA?
Zobacz nasz film „Wojna na Ukrainie. Plan ludobójstwa zatwierdził osobiście Putin”

Nadchodzi III wojna światowa❓
BEZKARNOŚĆ ROZZUCHWALA ROSJĘ❗️

Jak Merkel podhodowała nowego Führera w Moskwie?
POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZ FILM: „PĘTLA GAZOWA KREMLA: NORD STREAM 2 WPĘDZIŁ EUROPĘ W PUŁAPKĘ”

Jak pokonać Rosję?
OGLĄDAJ NASZE FILMY O STRATEGII PRZETRWANIA W WARUNKACH ROSYJSKIEJ WOJNY HYBRYDOWEJ

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NAJNOWSZY NUMER NASZEGO CZASOPISMA  

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN GROZI POLSCE”

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTIN POWINIEN BŁAGAĆ O LITOŚĆ. I WTEDY BĘDZIE NASZA ODPOWIEDŹ – TRYBUNAŁ”

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „PUTINIZM. EKSPANSJA ZŁA”

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE NASZE CZASOPISMO. TEMAT NUMERU: „LUDOBÓJSTWO 2022” 

POLECAMY PAŃSTWA UWADZE WYDANIE SPECJALNE NASZEGO CZASOPISMA. TEMAT NUMERU „GEOPOLITYKA”

ZOBACZ TAKŻE: