Sto lat po Bazarze

UCZESTNICY II POCHODU ZIMOWEGO ARMII CZYNNEJ UKRAIŃSKIEJ REPUBLIKI LUDOWEJ

Ta historia w zasadzie nie przynależy dziejom, ale mitologii – rzeczywistości, w której nie ma miejsca na rzeczy miałkie. Gdzie ludzie swymi czynami sięgają bogów, za to bogowie zawiścią i okrucieństwem dorównują ludziom (a ponieważ dobrze pamiętają prometejski dopust, nie dają im pardonu). Gdzie każdy wybór jest wyborem etycznym, każdy czyn przywodzi na myśl działanie żywiołów, a każdy gest odciska się ciężarem znaczeń.

Oto grupa ok. 1200 zaprawionych w walce żołnierzy Armii URL, mimo postanowień pokoju ryskiego raz jeszcze postanawia zaryzykować walkę z sowieckim kolosem. W październiku, podzielona na trzy kolumny wyrusza z Polski i Rumunii w II pochód zimowy. Najlepiej wiedzie się dowodzonej przez gen. Jurko Tiutiunnyka grupie wołyńskiej, która po trzech dniach zajmuje Korosteń, dzisiaj zapyziałe miasteczko na Żytomierszczyźnie, ofiara sowieckich eksperymentów społecznych i architektonicznych. Sukces to pierwszy i ostatni.

17 listopada Tiutiunnikowcy staczają krwawą bitwę z oddziałem pacyfikacyjnym Grigorija Kotowskiego. Ginie 500 Ukraińców, 400 dostaje się do niewoli. Ci, którzy przeżyli, mogą wybrać: służba w szeregach Armii Czerwonej albo śmierć. Wybrawszy to drugie, wszyscy spoczęli opodal miejscowości Bazar. Dziś stoi w tym miejscu niewielki pomniczek…

Tak, wszystko jest tutaj tytaniczne i wzniosłe, jak na Starożytność przystało – a nawet bardziej. To jak gdyby Termopile – bez Efialtesa, upadek Troi – bez występnego porwania Heleny, czy wreszcie: walka Dawida z Goliatem – ale bez happy endu.

Wieczna sława bohaterom Bazaru!

100 lat po tamtych wydarzeniach myślę sobie, że gdyby narody, mające do wyrównania rachunki z Rosją – a jest ich całkiem sporo – potrafiły w połowie, ba!, w ¼ zdobyć się na taki patriotyzm i taką pogardę śmierci, jak żołnierze Tiutiunnyka, Putin i jego towarzysze musieliby dzisiaj szukać ratunku na Kamczatce. Niestety, za bardzo cenimy sobie ciepłe kapcie i codzienną kanapkę z szyneczką.

Uważam też, że spełnienia tego postulatu najbliżej znajduje się walcząca dziś bohatersko Ukraina: po żenującym poddaniu Krymu zrozumiała, o jaką stawkę toczy się gra i jak szybko można przegrać… Owszem, otrzymuje „mąkę worki otuchy tłuszcz i dobre rady”, ale w zasadzie zdana jest na własne siły. Tymczasem ma duchowe oparcie – ostatnią barykadę – w cyborgach z donieckiego lotniska, w niebiańskiej sotni, w zamarzających na Majdanie tłumach. Oni wszyscy są dziećmi Bazaru.

Борітеся-поборете!

Dominik Szczęsny-Kostanecki