O Karolu Różyckim w 190-lecie Powstania listopadowego (na Wołyniu!)

„Ktokolwiek czytał Pamiętniki Jazdy Wołyńskiej i wspomnienia jego emigracyjnych przyjaciół miał uczucie, że zbliża się do czegoś większego, niż nauka, talent i sława, bo do wielkiej duszy ludzkiej. Uczucie to mieli także spółcześni; miał je Adam Mickiewicz”.

Ilekroć myślę o Karolu Różyckim – i jego synu Edmundzie! – przychodzą mi do głowy słowa z przepięknie przez Mickiewicza przepolszczonej powieści poetyckiej – bo tak się to fachowo nazywa – Giaur. Oto w kongenialnej wobec oryginału wersji możemy przeczytać następujące, wielce wymowne słowa: „walka o wolność, gdy się raz zaczyna/ z ojca krwią spada dziedzictwem na syna”. Jaki ma to związek z obu Różyckimi? W zasadzie należy powiedzieć, że ścisły! Edmund (1827-1893) był faktycznym kierownikiem powstania styczniowego na Ukrainie, a dokładniej na Wołyniu, gdzie sformował pułk jazdy; Karol natomiast w tych samych okolicach dowodził pułkiem jazdy w powstaniu listopadowym. Gdyby znał ich Plutarch, uczyniłby ich bohaterami swych Żywotów Równoległych – albo nie uwierzył, że chodzi o dwie różne osoby.

POCZĄTKI KARIERY WOJSKOWEJ. POWRÓT NA WOŁYŃ

Karol Różycki urodzony opodal Jampola w roku 1789 należał do tego pokolenia, dla którego okres formacyjny stanowiła epoka napoleońska i z którego wywodziła się większość starszych stopniem oficerów powstania listopadowego. Jak wielu szlacheckich synów zaciągnął się pod narodowe sztandary w utworzonym przez Cesarza Księstwie Warszawskim. Działo się to w chwili, kiedy Polacy w czasie krótkiego istnienia tegoż państwa przeżywali chwile największego tryumfu: wpierw odparcie armii arcyksięcia Ferdynanda maszerującej ku Warszawie, a następnie zwycięską kontrofensywę księcia Józefa Poniatowskiego, który zręcznym manewrem wkroczył do Galicji. Na wieść o zbliżaniu się wyzwolicielskich wojsk, młody Karol jako prosty ułan – nazwą formacji określano wówczas „szeregowców” – trafił do oddziału Piotra Strzyżewskiego.

Wziął udział w bitwie pod Zaleszczykami i Wieniawką oraz przedzielającym je ataku na Tarnopol – wszystko latem 1809 r.

To był chrzest bojowy. Potem przyszła wojna z Rosją, w czasie której wziął udział w niezbyt szczęśliwie rozegranej bitwie pod Mirem. W dalszym toku działań trafił do niewoli, zakończonej, jak pisze autor biogramu Różyckiego w Polskim Słowniku Biograficznym, „w niewyjaśnionych okolicznościach”. Odbył wszystkie pozostałe kampanie napoleońskie, tj. sasko-niemiecką oraz – najsmutniejszą – kampanię 1814 roku, zwieńczoną abdykacją Napoleona. Jest wówczas podporucznikiem, czyli piastuje najniższą, ale jednak oficerską szarżę. Piszemy o tym wszystkim we wspomnieniu człowieka zasłużonego w powstaniu listopadowym i w okrągłą rocznicę tegoż, aby pokazać – jak nakazuje dobry obyczaj historyczny – jakie były początki tej błyskotliwej kariery wojskowej.

CZYTAJ WIĘCEJ NA PORTALU PAMIĘĆ HISTORYCZNA>>>